ကိုယ္ထဲ ေရခဲတိုက္လို ေအးစက္ေရခဲေရ

The Uncannyတဲ့။ စင္းစင္းေျပာရင္ေတာ့သဘာဝမက်၊သဘာဝလြန္ေပါ့။ ဖရြိဳဒ္ကိုပဲကိုးကားရရင္ ဂ်ာမန္လို heimlich (h) နဲ႔ unheimlich (uh)။ h ကအဖန္ဖန္သိၿပီးသား၊ေတြ႕ၾကဳံၿပီးသား၊ရင္းႏွီးၿပီးသား၊ကိုယ့္ေန႔စဥ္ဘဝရဲ့ရွိမွုသိမွုနဲ႔ေနသားက်ၿပီးသား၊ကိုယ့္အိမ္လိုယာလိုသေဘာထား။ uh က လၽွို့ဝွက္ဆန္းၾကယ္တာ၊ျဖစ္ရိုးျဖစ္စဥ္မဟုတ္တာ၊အစိမ္းတိုက္လိုျဖစ္တာ၊ပုန္းလၽွိုးကြယ္လ်ိဳးအႏၲရာယ္ျပဳတာ၊ေက်ာစိမ့္ေစတာ။ တစ္နည္းေျပာရရင္ h က သိစိတ္နဲ႔ဆိုင္ၿပီး uh က မသိစိတ္ကလာတာ။ Uncanny event အျဖစ္အပ်က္ဆိုတာက ဖရြိဳဒ္အလိုအရ uh မဟုတ္ဘူး။ ထူးဆန္းမွု၊ဆန္းၾကယ္မွုသက္သက္ထက္ h ထဲ uh ေပါလာတာ၊ သို့မဟုတ္ uh ထဲမွာ h ကိုေတြ႕ရွိတာ။ h နဲ႔ uh ေတြ႕ရွိေပါင္းစပ္ၾကတာ။ ေန႔စဥ္ပုံမွန္ေတြ႕ၾကဳံေနထိုင္မွုထဲ uh ေကာက္ျဖစ္တာ။ ဆင္ျခင္ယုတၱိမရွိ၊သိမွုရဲ့လုံျခဳံမွုကိုဂုတ္ေကန ဇတ္ကနဲေကာက္ခါ။အရွိတရားထဲဝင္ေရာက္လာတဲ့ေလာကီလြန္ပရ။အေပၚယံပုံမွန္ဘဝမ်က္ႏွာျပင္ကေနေအာက္ကအိပ္မက္ဆိုးႀကီးလိုထဲကၽြံက်၊မဟုတ္ရင္အိပ္မက္ဆိုးႀကီးဟာေန႔စဥ္ပုံမွန္ဘဝထဲေရာက္ေနတာ။

ခဗၤ်ားဘယ္ကစမလဲ၊ဘယ္ကစစ အဲဒီအစထဲမွာဝိဥာဏ္ေတြရွိႏွင့္ေနၿပီးေျခာက္လွန္႔လို့ေနတာ။သန္႔သန္႔ရွင္းရွင္းအစဆိုတာလုံးဝမရွိတာ။

ကားလ္ ယြန္းဂ္ရဲ့ သမိုင္းဦးလူသားရဲ့ဥပါဒါန္ေတြသမိုင္းေခတ္ထဲေရာက္ေနတာ။

Contemporary ကဗ်ာရဲ့လကၡဏာတစ္ခု။

ဘာရယ္မဟုတ္ပါဘူး။ေမာင္ေဒးရဲ့ပုံေတြ၊ကဗ်ာေတြ၊အထူးသျဖင့္စကားေျပကဗ်ာေတြဖတ္ၿပီးေသြးမည္းခုန္ရတာေျပာပါတယ္။ဥပမာ၊ကြယ္လြန္သူအေဖဟာမိသားစုဓာတ္ပုံရိုက္ဖို့ထလာ၊ရိုက္ၿပီးတာနဲ႔သူ႔အခန္းထဲ ်ပန္ဝင္သြားတာ။သရဲအေၾကာင္းမဟုတ္ဘူး။ Uncanny event။
ခ္ားလ္စ္ ဆီးမစ္ခ္်ဟာလည္းတႁပြတ္ႁပြတ္ပမ္းထြက္တဲ့ေသြးျပာေၾကာႀကီးတစ္ေခ်ာင္းေပါ့။
ကေလးဘဝထေရာ္မာတို့လူ႔ရြာထဲအစာရွာထြက္ျခင္း။

“ကဗ်ာ” လို့ ေျပာလိုက္သလား (၄)

၃။ ‘ကဗ်ာ’ ကိုဖြင့္ဆိုျခင္း

၃.၁။ ‘ကဗ်ာ’ ကိုဖြင့္ဆိုလို့မရ အယူအဆ

‘ကဗ်ာ’ Poetry ကိုဖြင့္ဆိုလို့မရဘူးလို့ယူဆတာကအစ အခိုင္အမာေျပာဆိုတာေတြလည္းရွိပါတယ္။ဒီမွာေရာ နိုင္ငံျခားမွာေရာ ျဖစ္ပါတယ္။ဒီလိုေျပာၾကတာကိုေလ့လာရင္ အခ်က္ ၄ ခ်က္ေတြ႕ရပါတယ္။
၁။ ကဗ်ာဟာအစဥ္ေျပာင္းလဲေနတဲ့အတြက္အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္တစ္ခုခုနဲ႔ခ်ဳပ္ထားလို့မရျခင္း
၂။ ကဗ်ာဟာ ေရးသူမွာျဖစ္ျဖစ္၊ဖတ္သူမွာျဖစ္ျဖစ္၊ စိတ္ထဲျဖစ္ေပၚတဲ့အာ႐ုံေတြနဲ႔ဆိုင္တဲ့အတြက္ စိတ္ျဖစ္စဥ္ကိုက်ိဳးေၾကာင္းဆင္ျခင္ယုတၱိနဲ႔ရွင္းျပလို့မရျခင္း
၃။ ကဗ်ာဟာ စိတ္ရဲ့အနက္ရွိုင္းဆုံးကလာၿပီး ခက္ခဲနက္နဲလၽွို့ဝွက္တဲ့အသိကလာျခင္း၊metaphysical ႐ုပ္ေလာက(ဝါ)ေလာကီလြန္ျခင္း၊mysticism ဂမၻီရ၊ဂႏၲာရီဆန္ျခင္း၊magicေမွာ္(အတတ္)ျဖစ္ျခင္း
၄။ ကိုယ္တိုင္ေရေရရာရာမသိလို့ မသိျခင္းကို ‘သိစရာမလို’ ‘သိရခက္’ စတဲ့အေၾကာင္းျပခ်က္ေတြနဲ႔ဖုံးကြယ္လိုက္ၿပီး လၽွို့ဝွက္မွုတစ္ခုလို လမ္းလႊဲလိုက္ျခင္း

ဒါကို တစ္ခ်က္စီရွင္းရရင္
၁။ အစဥ္ေျပာင္းေနျခင္းမို့ဖြင့္ဆိုမရဘူး လို့ေျပာရင္ ေလာကမွာ၊လူမွာ အစဥ္ေျပာင္းလဲျခင္းေတြျဖစ္ေပၚေနေပသည့္ အဆိုပါေျပာင္းလဲေနၾကတဲ့အရာေတြကိုဖြင့္ဆိုရွင္းျပေျပာဆိုေရးသားနိုင္ပါတယ္။အစဥ္ေျပာင္းလဲေနျခင္း၊ဘေယၱာ့မွမျမဲျခင္းျဖစ္တဲ့ သခၤါရ ကိုပင္လၽွင္ ဖြင့္ဆိုရွင္းျပနိုင္ပါတယ္။
ေနာက္တစ္ခ်က္က ကဗ်ာမွာေျပာင္းလဲ်မဲေျပာင္းလဲေနတာေတြထဲမွာ ကဗ်ာေပၚထားရွိတဲ့အျမင္ေတြ၊အယူအဆေတြ၊သီအိုရီေတြနဲ႔အတူပုံသ႑ာန္ျပဳလုပ္ဖြဲ႕စည္းမွုေတြဟာေရွ႕တန္းမွာရွိၾကပါတယ္။အေျပာင္းအလဲဟာကဗ်ာကိုယ္တိုင္ရဲ့အသက္ေသြးေၾကာျဖစ္ပါတယ္။အဲဒါေၾကာင့္ ကဗ်ာကိုဖြင့္ဆိုလို့မရဘူးလိုေျပာလို့မရပါဘူး။ကဗ်ာကိုေရွးေခါမေခတ္ကတည္းက ပေလတိုနဲ႔ အရစၥတိုတလ္တို့ဖြင့္ဆိုေျပာျပခဲ့တာေတြဟာသက္ေသေတြပါ။အေရွ႕တိုင္းမွာလည္းဂါထာဆိုင္ရာေဝဒေတြရွိပါတယ္။
Continue reading

“ကဗ်ာ” လို့ ေျပာလိုက္သလား (၃)

၂။ ကဗ်ာအေၾကာင္းဘာေၾကာင့္ေရးၾကသလဲ

ေရးခ်င္လို့ေရးတာေပါ့။ဒါအရွင္းဆုံးပါပဲ။ဟုတ္ပါၿပီတဲ့၊ဘာေၾကာင့္ေရးခ်င္ရတာလဲ။

အျမင့္ဆုံးအားျဖင့္ ဘာသာရပ္/ပညာရပ္နယ္ပယ္ျဖစ္တဲ့အတြက္ ရွိထားတဲ့ သိမွုတတ္မွုဗဟုသုတနယ္နိမိတ္ကိုတိုးခ်ဲ႕ဖို့/ခ်ဲ႕ထြင္ဖို့ပါပဲ။စူးစမ္းစစ္ေဆး ရွာေဖြေရးသား တင္ဆက္ျပျခင္းအားျဖင့္ ေဆြေႏြးဖလွယ္မွုျပဳျခင္း၊အားေကာင္းခ်က္ကိုအသိအမွတ္ျပဳသလို အားနည္းခ်က္ေတြကိုလည္းရွာေဖြေထာက္ျပျခင္းအားျဖင့္ ပိုမွန္ကႏ္ ပိုခိုင္လုံေစျခင္း။မွန္ကန္မွုရဲ့ခိုင္မာခ်က္ဒီဂရီစစ္ေဆးဖို့။ကဗ်ာ ဆိုတဲ့ေလ့လာခံအေၾကာင္းအရာကိုရွိရင္းစြဲထက္ပိုမိုလင္းပြင့္ၾကဖို့။မမွန္ကန္ရင္လည္းမမွန္ကန္ေၾကာင္းေၾကာင္းက်ိဳးဆီေလ်ာ္စြာေထာက္ျပဖို့။ပညာရပ္ကိုျမႇင့္တင္ဖို့။ဒါဟာ ‘ကဗ်ာ’ ကို ပညာရပ္တစ္ခုအျဖစ္သေဘာထားတဲ့ရွုေထာင့္ကေျပာတာပါ။

ကဗ်ာဆရာတစ္ေယာက္အေနနဲ႔ သူ႔ရဲ့ကဗ်ာေပၚထားရွိတဲ့အတၱနာမတိ (subjective)/ပုဂၢလိက (personal) အျမင္ေတြကိုမၽွေဝဖို့။ဒါဟာလၫ္းလကၡံစရာ်ဖစၸါတယ္။

ဒီေနရာမွာ ကဗ်ာအေၾကာင္းေယဘူယ်ျခဳံငုံေျပာဆိုၾကတာရွိသလို ကဗ်ာဆရာတစ္ဦးစီရဲ့ အတၱေနာမတိအျမင္ (poet’s statement) ဆိုတာလည္းေတြ႕ရပါတယ္။အန္ေသာ္ေလာ္ဂ်ီေတြမွာဆို မူလေရြးခ်ယ္သူအယ္ဒီတာရဲ့ သူ႔ေရြးခ်ယ္မွုေပၚျခဳံငုံေရးသားတဲ့ အယ္ဒီတာ့အျမင္အေရးအသားရွိသလို ပါဝင္ၾကတဲ့ကဗ်ာဆရာ(မ)အသီးသီးတို့ရဲ့ statement ေတြရွိၾကၿပီး ပါဝင္သူတို့ရဲ့ statement ေတြဟာတစ္ေယာက္တစ္မ်ိဳးစီျဖစ္ၾကတာမွတူညီခ်က္ေတြရွာလို့မရနိုင္တဲ့အထိပါပဲ။ဒါဟာ ရည္ရြယ္ခ်က္မတူတာကိုေ်ပာပါတယ္။အယ္ဒီတာက သူေရြးခ်ယ္ထုတ္ျပလိုတဲ့ကဗ်ာဆရာေတြနဲ႔ကဗ်ာေတြကိုသူအေၾကာင္းျပဳၿပီးအေၾကာင္းျပရမွာျဖစ္ပါတာ္။ဒါဟာသူ႔တာဝန္လည္းျဖစ္တယ္။ပါဝင္သူကဗ်ာဆရာေတြမွာေတာ့အဲဒီတာဝန္မရွိဘူး။သူတို့ရဲ့ပုဂၢလိကအျမင္ေတြေရး႐ုံနဲ႔ၿပီးတယ္။ဖတ္သူကသူတို့ရဲ့အျမင္ေတြေပၚေစာဒကတက္ခ်င္ရင္တက္လို့ရေပမယ့္ ေရးထားတဲ့အတိုင္းဖတ္လိုက္တာပဲရွိတယ္။
Continue reading

“ကဗ်ာ” လို့ ေျပာလိုက္သလား (၂)

၁။ ကဗ်ာအေၾကာင္းဘယ္သူေတြေရးသားေျပာဆိုၾကသလဲ

ဘယ္သူမဆို ကဗ်ာအေၾကာင္းေျပာခ်င္တဲ့ ေရးခ်င္တဲ့ဆႏၵရွိတိုင္း ေျပာခ်င္သလို ေျပာတတ္သလို ေရးခ်င္သလို ေရးတတ္သလို ေျပာခြင့္ ေရးခြင့္ရွိပါတယ္။လူ႔အခြင့္အေရးပါပဲ။ဘယ္သူကမွပဲ ကဗ်ာအေၾကာင္းေျပာခြင့္ဆိုခြင့္ေရးခြင့္ရွိတယ္လိ့ စည္းခတ္ကန္႔သတ္လို့မရပါဘူး။လူပဲ၊ေျပာခ်င္ရာရွိမဟုတ္ေသာ္ရွိ ဟုတ္ေသာ္ရွိ ပါးစပ္ႀကီးတစ္လုံးနဲ႔ ေလၽွာက္ေျပာ ေလၽွာက္ေရးလို့ရတာပဲ။ထင္ျမင္ခ်က္ေတြလည္းေပးခ်င္သလိုေပးလို့ရတာပဲ။မန္႔ခ်င္သေလာက္မန္႔လို့ရတာပဲ။

ဒါေပမယ့္၊ ကဗ်ာအေၾကာင္းေျပာတာဟာ လူ႔ယဥ္ေက်းမွုအဖြဲ႕အစည္းအတြင္းရွိနယ္ပယ္မ်ားစြာထဲကနယ္ပယ္တစ္ရပ္နဲ႔တိုက္ရိုက္သက္ဆိုင္ေနတာျဖစ္တဲ့အတြက္ အဆိုပါနယ္ပယ္တြင္းရွင္သန္လွုပ္ရွားလည္ပတ္ေဆာင္ရြက္သူေတြေျပာတာဟာ ကဗ်ာနယ္ပယ္နဲ႔ဆက္စပ္နယ္ပယ္ျပင္ပကသူေတြေျပာဆိုေရးသားတာထက္ပိုလည္းဆီေလ္ာၼယ္၊
အမွန္ျဖစ္နိုင္ေခ်နဲ႔လည္းပိုနီးစပ္ပါတယ္။

ကဗ်ာအေၾကာင္းေျပာဆိုေရးသားၾကသူေတြကိုအၾကမ္းဖ်ဥ္းစာရင္းေကာက္ၾကည့္ရင္ေအာက္ပါတို့ကိုေတြ႕ရွိရတတ္ပါတယ္—-
၁။ ကဗ်ာဆရာ/ကဗ်ာကိုဆိုက္လိုက္မတ္တတ္ေရးသူကိုယ္တိုင္
၂။ ကဗ်ာေဝဖန္ေရးဆရာ
၃။ ကဗ်ာရီဗ်ဴးေရးသူ
၄။ တကၠသိုလ္နယ္ပယ္တြင္း ကဗ်ာဘာသာရပ္/ပညာရပ္/ကဗ်ာေဗဒပညာရပ္ သင္ၾကားပို့ခ်သူပညာရွင္ပုဂၢိဳလ္/စာတမ္းျပဳစုသူ
၅။ တကၠသိုလ္နယ္ပယ္ျပင္ပမွ ကဗ်ာကို ဘာသာရပ္/ပညာရပ္အျဖစ္အထူတလည္စနစ္တက်လိုက္စားေလ့လာသူ
၆။ စာေပသီအိုရီရွင္မ်ားႏွင့္စာေပသီအိုရီမ်ားကိုအမွန္တကယ္တတ္ကၽြမ္းၿပီးတစ္ဆင့္ခံေရးသားပို့ခ်သူ
၇။ ဒႆနိကေဗဒေအာက္ရွိ ရသေဗဒဘာသာရပ္ဆုိင္ရာပညာရွင္/စာတမ္းျပဳစုသူ

အဲဒီမွာ #၁ ဟာ #၂ ၊ #၃၊ #၄ (သိ့မဟုတ္)#၅ ၊#၆၊#၇ တို့လည္းျဖစ္နိုင္သလို #၁ သက္သက္ပဲလည္းျဖစ္နိုင္ပါတယ္။
အသက္အရြယ္၊ဝါ၊ၾသဇာ၊ပညာ တို့နဲ႔လည္းမလြဲမေသြဆိုင္ေနတတ္တာလည္းေတြ႕ရပါတယ္။

ဇယလ

“ကဗ်ာ” လို႔ ေျပာလိုက္သလား (၁)

၁။ ကဗ်ာအေၾကာင္းဘယ္သူေတြေျပာၾကသလဲ
၂။ ဘာလို႔ေျပာၾကသလဲ
၃။ ‘ကဗ်ာ’ ကိုဖြင့္ဆိုျခင္း
၄။ ကဗ်ာရဲ႕႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ
၅။ ကဗ်ာရဲ႕နာမ္ပိုင္းဆိုင္ရာ
၆။ ကဗ်ာနဲ႔ဘာသာစကား

ဇယလ