ဘန္းစတီးန္ စာကိုး

ကဗ်ာရဲ႕ လူမႈေဆာင္တာဟာ ဖြင့္ဟေဖၚျပဖို႔မဟုတ္ပဲ ဖြင့္ဟေဖၚျပမႈျပဳႏိုင္ေခ်ေတြကို စူးစမ္းရွာေဖြဖို႔ျဖစ္တယ္။
ေဘာင္ေတြပဲေပါ့ မိမိတို႔ ေရာက္ေနတာထဲေပါ့။
သိမႈစီးေၾကာင္းမဟုတ္ဘူး ၊ အာ႐ံုခံစားမႈစီးေၾကာင္း။
ေကာင္းတဲ့ကဗ်ာဆရာေတြဟာ ႏႈိင္းယွဥ္မႈေတြလုပ္ၾကတယ္ ၊ တကယ္ေတာ္တဲ့ ကဗ်ာဆရာေတြဟာ ႏႈိင္းယွဥ္မႈေတြၾကား ႏႈိင္းယွဥ္မႈေတြ ျပဳလုပ္တယ္။
Continue reading

ခေရ႕ဂ္ ဒေ၀ၚကင္န္ရဲ႕ LP ရွင္းလင္းခ်က္ထဲမွ ေကာက္ႏႈတ္ခ်က္အခ်ိဳ႕

ခေရ႕ဂ္ ဒေ၀ၚကင္န္ Craig Dworkin ဟာ ကက္နစ္သ္ ဂိုးလ္ဒ္စမစ္သ္နဲ႔အတူ ထင္ရွားတဲ့ အေမရိကန္ Conceptualist ကဗ်ာ/အေရး အသားဆရာျဖစ္ပါတယ္။ The Greenwood Encyclopedia of American Poetry (2005) အေမရိကန္ကဗ်ာစြယ္စံုက်မ္းအတြက္ LANGUAGE POETRY အေၾကာင္းအက်ဥ္းခ်ဳပ္ေရးသားခဲ့သူျဖစ္ပါတယ္။ ဒေ၀ၚကင္န္ရဲ႕ ရွင္းလင္းတင္ျပခ်က္ထဲက ေအာက္ပါေကာက္ ႏႈတ္ခ်က္အခ်ိဳ႕ကို နံပါတ္တပ္ျပီး ဘာသာျပန္တင္ျပျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

 

(၁)      LP ထင္ေယာင္ထင္မွား

 

LANGUAGE POETRY (LP) ဘာသာစကားကဗ်ာလို႔ေျပာလိုက္ရင္ LP ကဗ်ာ/အေရးအသားေတြကို အမွန္တကယ္ဖတ္႐ႈျပီး ၾကသူေတြထက္ မဖတ္႐ႈရေသးပဲ LP န႔ဲ ပတ္သက္လို႔ ထင္ျမင္ခ်က္အမ်ိဳးမ်ိဳးေပးၾကသူ အေရအတြက္ဟာ ပိုမ်ားပါတယ္။ ဒီလိုအဆီအေငၚ မတည့္ျခင္းကို ၂၀ ရာစုကဗ်ာလႈပ္ရွားမႈေတြထဲမွာ LP နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ပဲ အမ်ားဆံုးေတြ႕ရွိရပါတယ္။ ဥပမာ တစ္ခုထုတ္ျပရရင္ ၁၉ ၊ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၊ ၁၉၉၅ ထုတ္ New York Times မဂၢဇင္းရဲ႕ `အေက်ာ္အေမာ္ကဗ်ာဆရာမ်ား´ ေခါင္းစဥ္ေအာက္မွာ Paul Hoover ၊ Ann Lauterbach  နဲ႔ Leslie Scalapino တို႔ကို LP ကိုယ္စားအျပဳဆံုးကဗ်ာဆရာေတြလို႔ လြဲလြဲမွားမွားေဖၚျပထားတာေတြ႕ရပါတယ္။ LP ကဗ်ာဆရာေတြအျဖစ္ထည့္သြင္းေဖၚျပပါရွိၾကတဲ့ ဘယ္ LP ကဗ်ာစာအုပ္မွာမွ Hoover နဲ႔ Lauterbach တို႔မပါ၀င္ခဲ့ၾကပါဘူး။ Scalapino ကေတာ့ LP နဲ႔ ပတ္သက္ေပမယ့္ ဗဟိုပုဂၢိဳလ္တစ္ေယာက္မဟုတ္ခဲ့ပါဘူး။

LANGUAGE POETRY ဆိုတဲ႔ အသံုးအႏံႈးေပၚခဲ့တာ ႏွစ္အစိပ္ေက်ာ္ေက်ာ္ရွိျပီးေတာင္မွ LP ကို LPလို႔မသိပဲ ဘယ္ `postmodern´ကဗ်ာကိုမဆို LP ပဲလို႔ အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။ ပါရာတက္(က္)တစ္က္ ၊ ေျခာက္ကပ္ျငီးေငြ႔ဖြယ္ရွင္းရွင္းလင္းလင္းျပ ထားတဲ့ စိတ္ကူးစိတ္သန္း/အယူအဆ/ျပင္ပသ႑ာန္ရဲ႕ အႏွစ္ခ်ဳပ္ေတြ ၊ ဒစၥဂ်န္႔က္တစ္ဗ္နည္းရဲ႕ ျမႇဳပ္ခ်န္မႈအမ်ိဳးမ်ိဳးေတြ –– ဒါေတြဟာ LP သံုးစြဲခဲ့တဲ့နည္းေတြထဲပါ၀င္ေပမယ့္ LP က ဆန္႔က်င္တဲ့ ကဗ်ာအမ်ိဳးအစားေတြထဲမွာ အဆိုပါနည္းေတြေတြ႔ရင္လည္း အဲဒီကဗ်ာေတြ ကို LP လို႔ လြဲမွားမွတ္ယူသေဘာထားၾကတာေတြ႔ရပါတယ္။

Continue reading

‘ကဗ်ာဆိုတာ ျပဳလုပ္ျခင္း’ ကဗ်ာစာအုပ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍

ဒီကဗ်ာစာအုပ္မွာ ပါရွိတဲ့ ကဗ်ာအမ်ားစုဟာ အဓိကအားျဖင့္ metapoetry `မက္တာကဗ်ာ´  ျဖစ္ပါတယ္။ `ကဗ်ာအေၾကာင္း ကဗ်ာ´ေပါ့ဗ်ာ။ ကဗ်ာကိစၥနဲ႔  ပတ္သက္တဲ့အေၾကာင္းေတြေပါ့။ ဘာေတြလဲဆိုေတာ့ ပင္မေရစီး ေခတ္ေပၚကဗ်ာအမ်ိဳးအစား မဟုတ္တဲ့ အေၾကာင္း ၊ ကဗ်ာနဲ႔ ပုဂၢလဓိ႒ာန္ ဘ၀အေၾကာင္း ၊ ကဗ်ာနဲ႔ ဘာသာစကားအေၾကာင္းနဲ႔ ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ျပဳလုပ္ပံုျပဳလုပ္နည္းအေၾကာင္း ေတြပါပဲ။

၁။ ။ ပင္မေရစီးေခတ္ေပၚကဗ်ာ အမ်ိဳးအစား မဟုတ္ျခင္းအေၾကာင္း

ဒီကိစၥကရွင္းပါတယ္။ ဒီစာအုပ္ထဲက ကဗ်ာေတြဟာ ပင္မေရစီးေခတ္ေပၚကဗ်ာနဲ႔ ေနာက္ခံကဗ်ာေဗဒခ်င္းကြဲျပားျခားနားတာ သိသာပါတယ္။ ဖတ္လိုက္ရင္ကို ပဲ ကြဲျပားျခားနားမႈကို တန္းသိလို႔ရပါတယ္။ အဲဒီကြဲျပားျခားနားမႈေၾကာင့္ပဲ ကဗ်ာေဗဒ ၊ ကဗ်ာအသိ အျမင္ဗဟုသုတဆိုင္ရာ အျငင္းပြားမႈ ေတြျဖစ္ခဲ့ၾကတာပါပဲ။ အဓိက သိသာထင္ရွားတဲ့ ကြဲျပားျခားနားမႈကေတာ့ ေရးသားဖြဲ႕စည္းျပဳလုပ္မႈ ပံုသ႑ာန္ပါပဲ။ ဒီလိုကြဲျပားျခားနား တဲ့ ပံုသ႑ာန္(ေရးသားဖြဲ႕စည္းျပဳလုပ္မႈ) နဲ႔ စိမ္းတဲ့ စာဖတ္သူအတြက္ `ျပႆနာ´ေတာ့ ျဖစ္မွာပါပဲ။ ယခင္ကလည္း ေမာ္ဒန္/ေခတ္ေပၚ ကဗ်ာဟာ စိမ္းတဲ့စာဖတ္သူ (ေတြ)ကို `ျပႆနာ´ျဖစ္ေစခဲ့သလိုပါပဲ။ ဒါဟာ ျဖစ္တတ္တဲ့သေဘာပါ။

Continue reading

Brenda Hillman

ဘရင္ဒါ ဟစ္လ္မင္းန္ရဲ႕ စပ္ေၾကာင္းကဗ်ာေဗဒ

အေမရိကန္ ကဗ်ာဆရာမ ဘရင္ဒါ ဟစ္လ္မင္းန္ Brenda Hillman ဟာသူမရဲ႕ ကဗ်ာေဗဒကို Seam Poetics `စပ္ေၾကာင္း ကဗ်ာေဗဒ´လို႔ Reginald Shepherd တည္းျဖတ္ထုတ္ေ၀တဲ့ Lyric Postmodernisms ကဗ်ာေပါင္းခ်ဳပ္မွာ ေရးသားေဖၚျပထားပါတယ္။ သူမရဲ႕ အဆိုပါ အေရးအသားထဲက ေကာက္ႏႈတ္ခ်က္အခ်ိဳ႕ကို တင္ျပလိုက္ပါတယ္။

. . . ခ႐ိုက္စလာ ကုမၸဏီကထုတ္တဲ့ ေမာ္ေတာ္ကားေတြထဲမွာ power steering တပ္စင္လိုက္တဲ့ ႏွစ္မွာ ကၽြန္မေမြးဖြားခဲ့ပါ တယ္။ ကၽြန္မကို ကဗ်ာေရးဖို႔ ျပင္ဆင္ေပးခဲ့တာေတြကေတာ့ `သဘာ၀´၊`ဂီတ´နဲ႔`မျမင္ရတဲ့ အလႊာအထပ္ထပ္ေတြ´ျဖစ္ပါ တယ္။ . . . ကဗ်ာဟာ ကၽြန္မကို ရင္သပ္အံ့ဩေစတယ္။ ကေလးေတြဟာ ကဗ်ာကိုဘာေၾကာင့္ ၾကိဳက္ၾကသလဲဆိုေတာ့ သူတို႔ကိုယ္သူတို႔ သိရွိမႈနဲ႔ ပကတိအရွိတရားဟာ ဆက္စပ္မႈမရွိပဲ အၾကီးအက်ယ္ကြာဟေနလို႔ပဲ။ ကၽြန္မငယ္စဥ္က အေမရိ ကန္ကဗ်ာဆရာမတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ Denise Levertov ဆီစာနဲ႔ေရးျပီးေမးဘူးတယ္ ၊ ကေလးမအရြယ္ေလးတစ္ေယာက္ဟာ ကဗ်ာဆရာမ ဘယ္လိုျဖစ္လာႏိုင္မလဲ။ သူမက ကၽြန္မဆီစာျပန္လိုက္ပါတယ္။ `သမီးရဲ႕ကဗ်ာေတြထဲမွာသူမ်ားခိုင္းတာေတြ မလုပ္နဲ႔´တဲ့။ . . . နာမည္ၾကီးကဗ်ာဆရာတစ္ေယာက္ေျပာတာၾကားဘူးတယ္၊ `ေမာ္ဒန္ကဗ်ာဆရာၾကီးေတြဟာ ကဗ်ာကို ဖ်က္ဆီးလိုက္ၾကတယ္´တဲ့။ အဲဒါဘယ္လိုျဖစ္ႏိုင္ပါ့မလဲ။ ေမာ္ဒန္ကဗ်ာ၀ါဒဟာ သိစိတ္ကို အသစ္တဖန္တီထြင္ခဲ့တယ္ ၊ ျမိဳ႕ျပ ေတြမွာ ေနထိုင္ၾကတဲ့ ပိုင္းဆစိပ္မႊာ ဘ၀ေတြကို အသစ္တဖန္စိတ္ကူးခဲ့တယ္ ၊ အရွိတရားနဲ႔ ေသာ္၎ ၊ သဘာ၀နဲ႔ေသာ္၎ ၊ ကင္းကြာေနတဲ့စိတ္ကို ထည့္သြင္းခဲ့တယ္ ၊ မေသခ်ာမေရရာမႈ ျဖစ္စဥ္ေတြကို ေနရာေပးခဲ့တယ္။ Continue reading

Nada Gordon's Poetry Workshop - Yangon, 2012

Flarf ကဗ်ာဆရာမ နာဒါေဂၚဒင္န္

၂၀၁၂ ၊ ဒီဇင္ဘာ ၁၆ရက္က ဗိုလ္ေအာင္ေက်ာ္လမ္းက H.O.M.E. မွာ အေမရိကန္ Flarf ကဗ်ာဆရာမ နာဒါေဂၚဒင္န္ Nada Gordon နဲ႔ ျမန္မာပရိသတ္ေတြ႕ဆံုပြဲေလးကို Pem Skool လူငယ္ကဗ်ာအဖြဲ႕က စီစဥ္က်င္းပခဲ့ပါတယ္။ နာဒါနဲ႔ PemSkool အဖြဲ႕သား ေတြနဲ႔က အြန္လိုင္းမွာ ရင္းႏွီးတာၾကာျပီး နာဒါဟာ ျမန္မာျပည္ကိုလာေရာက္လည္ပတ္ဖို႔အခြင့္ၾကံဳတာနဲ႔ ဒီပြဲေလးကိုပါ ၾကံဳတုန္းစီစဥ္ လိုက္တာျဖစ္ပါတယ္။ ပရိသတ္ထဲမွာ အမ်ားစုက လူငယ္ေတြပဲျဖစ္တာေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္။

နာဒါဟာ အဲဒီပြဲမွာ သူမရဲ႕ ကဗ်ာဆရာမဘ၀ကို ေခတ္ျပိဳင္အေမရိကန္ကဗ်ာ႐ႈခင္းနဲ႔ ဆက္စပ္ေျပာၾကားသြားခဲ့ပါတယ္။ အဓိက ကေတာ့ LP ၊ Flarf နဲဲ႔ Conceptual ကဗ်ာ/ အေရးအသားေတြနဲ႔ သူမ ပတ္သက္ခဲ့ပံုပါပဲ။ သူမငယ္စဥ္က အေမရိကန္မွာ ဟိုးေလးတ ေက်ာ္ျဖစ္ေနခဲ့တဲ့ LP နဲ႔ ၾကံဳၾကိဳက္ခဲ့ရျပီး သူမဟာလည္း LP ကဗ်ာဆရာမစတင္ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ သူမရဲ႕ ကဗ်ာဘာသာရပ္သင္ဆရာ/ဆရာ မေတြကိုယ္တိုင္နဲ႔ သူမနဲ႔ နီးစပ္တဲ့ ကဗ်ာဆရာ/ဆရာမေတြဟာလည္း LP ေတြျဖစ္ေနခဲ့တာတစ္ေၾကာင္းေပါ့။ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္ေတြကေပါ့။ ဒါေပမယ့္ LP ဆရာၾကီး/ဆရာမၾကီးေတြျဖစ္ၾကတဲ့ ဘန္းစတိုင္းန္ ၊ ဆစ္လႅမင္န္ ၊ ပဲရလ္မင္န္ ၊ ဟက္ဂ်ီးနီးယန္းစသူတို႔ရဲ႕ ဥာဏ္ပညာနဲ႔ ပို႔စ္ေမာ္ဒန္သီအိုရီသိမႈ ၊ ေခတ္ျပိဳင္စာေပသီအိုရီသိမႈေတြဟာ နာဒါလိုေနာက္ပိုင္း လူငယ္မ်ိဳးဆက္အတြက္ လိုက္မမီႏုိင္တဲ့ အခက္အခဲ ေတြျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ လူၾကီးေတြရဲ႕ ေနာက္ခံကဗ်ာသီအိုရီေတြကိုလည္း သူတို႔ နားမလည္ႏိုင္ၾကဘူး။ LP ကဗ်ာေရးျခင္းရဲ႕ ေလးနက္မႈ ဒဏ္ကိုလည္း သူတို႔မခံႏိုင္ခဲ့ၾကဘူး။ နာဒါကိုယ္တိုင္ဟာ ကဗ်ာကေန ဂ်ပန္ျပည္ဆီ ၁၀ ႏွစ္ေလာက္ထြက္ေျပးသြားခဲ့တယ္လို႔ေျပာပါ တယ္။ LP ကိုသူတို႔ခ်စ္လည္းခ်စ္ ၊ ေလးလည္းေလးစားေပမယ့္ သူတို႔မလိုက္ႏိုင္ခဲ့ၾကဘူးတဲ့။
Continue reading