ကဗ်ာအေၾကာင္း ေျပာပါတယ္ (၅၇)

ကဗ်ာေပၚမွာ ဘယ္လို mind-set ထားရွိတယ္ဆိုတာဟာလည္း အေရးႀကီးတယ္လို႔ထင္ပါတယ္..အဲဒီ mind-set မရွိရင္ ကိုယ္နဲ႔ကဗ်ာဟာ ေဝးကြာေနသလို…တစ္ခါတစ္ရံ သူစိမ္းဆန္ေနသလို….ကဗ်ာမေရးတတ္ေတာ့သလို ေရးမရေတာ့သလိုေတြျဖစ္တတ္တယ္လို႔ထင္ပါတယ္။

အဲဒီကဗ်ာ mind-set ဆိုတာဟာလည္း ေရာ့-အင့္-ယူ-ရ လိုမ်ိဳးမဟုတ္ပဲ ကိုယ့္ဓာတ္ခံအေသြးအသား ကိုယ့္နာမ္အေျမႇးပါးနဲ႔ေစ့စပ္ေၾကာင္းလန္းလုပ္ၿပီး အျခားဘဝျပဳမႈအဂၤါရပ္ေတြ ကြန္ယက္ေတြနဲ႔ခ်ိတ္ဆက္တည္ေဆာက္ရတာ…ေျပာရရင္ စိတၱဇဆန္တယ္…နာမ္ေလာကဆန္တယ္…ေလာကီေၾကာင္းက်ိဳးယုတၱိလြန္ဆန္တယ္….ဆန္မွာေပါ့…ကဗ်ာအေၾကာင္းေျပာေနတာပဲမဟုတ္လား။

စဥ္းစားမိတာေျပာပါတယ္…
ကဗ်ာအေၾကာင္းေျပာပါတယ္…

ဇယလ
၁၃ ဂ်ဴလိုင္ ကိုဗစ္၂၀

ေဖာ္ေဝးငွက္မ်ား ပ်ံသန္းခ်ိန္

၁၉၆၈။ ေမာင္သာနိုး၊ ‘ထင္းရွူးပင္ရိပ္’။ ‘ျမန္မာေခတ္ေပၚကဗ်ာအတြက္ လမ္းျပ’။

၁၉၇၀။ သိဒၶတၳလွိုင္၊ ‘ဂၽြန္လ၏ မိုးေရမ်ား’။ ေရးဖြဲ႕ၿပီးစီးခဲ့။

၁၉၇၂။ ‘ဂၽြန္မိုးေရ’ ပုံႏွိပ္ထုတ္ေဝျဖစ္။

၁၉၇၃။ ေဖာ္ေဝးဟာ ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ေမာင္ေခ်ာႏြယ္၊ သုခမိန္လွိုင္ တို့နဲ႔ပူးေပါင္း။

“ဒီေတာ့မွ သူ(ေဖာ္ေဝး)ဟာ ျမန္မာေခတ္ေပၚကဗ်ာကို ထမ္းရြက္ရန္၊ ခုန္ခ်ရန္၊ တိတိက်က် ေရြးခ်ယ္ခဲ့ေၾကာင္း ကၽြန္ေတာ္တို့ေတြ သိခဲ့ၾကရ။”
(ေအာင္ခ်ိမ့္ အမွာစာ မွ)

၁၉၇၃။ ေဖာ္ေဝး၊ ‘ရွတေသာ ရသေန႔မ်ား’ ကဗ်ာစာအုပ္။

၁၉၇၃၊နိုဝင္ဘာလ။ ေဖာ္ေဝး၊ ‘ေန႔စြဲေက်ာ္ဒိုင္ယာရီစာမ်က္ႏွာမ်ား’ ကဗ်ာစာအုပ္။

“တစ္မိနစ္က တစ္မိနစ္
အလွသစ္မ်ား တဖ်တ္ဖ်တ္
ငါ့ရင္ဆတ္ဆတ္ခုန္ခဲ့ၿပီ။”

၁၉၇၄။ ေဖာ္ေဝး၊ ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ေမာင္ေခ်ာႏြယ္၊ ‘သစ္ရြက္အေသမ်ားေပၚမွ ရက္စက္ေသာဂီတ’ ကဗ်ာစာအုပ္။

၁၉၇၅။ ေဖာ္ေဝး၊ ‘ႏွလုံးအိမ္ထဲေရငတ္ျခင္း’ ။

၁၉၇၈။ မိုးေဝ မွာ ေဖာ္ျပပါရွိ။

ဘာသာျပန္ကဗ်ာမ်ား

၁။ ခ်ားလ္စ္ဘူေကာ့စကီ’
၂။ ဟာရိုးနို့စ္
၃။ ဖိလစ္ လာမန္တီယာ

(မွတ္ခ်က္။ Harold Norse ၊ Phillip Lamantia။ အေမရိကန္ ဆူရီယလႅစၥတ္ ကဗ်ာဆရာ)

ဇယလ မွတ္စု မွ
၂၇ ဂၽြန္ ကိုဗစ္၂၀

ေခတ္က ေဖာ္ေဝးအတြက္ အစပ်ိဳးေပးခဲ့ပုံ

၁၉၇၆-၇၈ မိုးေဝ မွတ္စု

၁၉၇၆ နိုဝင္ဘာ။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ကဗ်ာကိုေတြ႕ရွိျခင္း’ ေဆာင္းပါး။

‘ ခံစားမွုတစ္ခု၊ယုံၾကည္မွုတစ္ခု ရွိလာလၽွင္ ယင္းတို့ကို ကဗ်ာပုံသ႑ာန္ျဖင့္ ေရးသားေဖာ္ျပျခင္းျဖစ္သည္။.
… ေပါရာဏလည္းမလို၊ပါဌိလည္းမလို၊ကာရန္လည္းမရွာရဘဲ၊ မိမိရင္ထဲ၌ ခံစားလာေသာရင္ခုံသံ။ မိမိအားလာ၍ရိုက္ခတ္ေသာ ပတ္ဝန္းက်င္လွုပ္ရွားမွု။ ယင္းတို့ကိုခံစားရသည့္အတိုင္း၊ ထိေတြ႕ရသည့္အတိုင္း ရိုးရိုးကေလး ေရးခ်လိုက္ျခင္းမၽွသာျဖစ္သည္။ ဘယ္ဆန္း၊
အလကၤာက်မ္း ဂိုဏ္း မွ ျဖဳံစရာမလိုဘဲ၊ မိမိ၏ ခံစားမွုအသိကို ခံစားမွုအားကိုယ္စားျပဳသည့္ သာမန္စကားလုံးျဖင့္ ေရးခ်လိုက္ျခင္းမၽွသာျဖစ္ေတာ့သည္။’
၁၉၇၇ ေဖေဖာ္ဝါရီ။ ဗ်ည္းႏြဲ႕၊ ‘ကဗ်ာသုေတသနစာပြဲေပၚမွသင္ခန္းစာ’ (ဟိုးလပ္)ေဆာင္းပါး။

၁၉၇၇ မတ္။ ေမာင္သာနိုး၊ ‘ကာရံမဲ့ကဗ်ာရဲ့ဂယက္’ ေဆာင္းပါး။
ေမာင္ေနဦး၊ ‘အစဥ္အလာႏွင့္တီထြင္မွု’ ေဆာင္းပါး။
ဗဂ်ီေအာင္စိုး၊ ‘ရိုးရာမွသည္ ေခတ္သစ္ဆီသို့’ ေဆာင္းပါး။
ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ကဗ်ာမွုႏွင့္ဒီမိုကေရစီတရား’ ေဆာင္းပါး။ “ေလးလုံးစပ္လကၤာဒီမိုကေရစီ”။
ဗ်ည္းႏြဲ႕၊ ‘ကဗ်ာ၊တီထြင္ဆန္းသစ္မွုႏွင့္ေလာကအျမင္’
(ပိုပါ) ေဆာင္းပါး။

၁၉၇၇ ဇြန္။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘အစဥ္အလာသစ္၏လင္းအ႐ုဏ္နီ’ ေဆာင္းပါး။

၁၉၇၇ ဇူလိုင္။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ေခတ္ၿပိဳင္ကဗ်ာ၏အတၳဳပတၱိ’။
“အႏုပညာသည္အလွ၊ အလွသည္သစၥာတရား”။

၁၉၇၇ ၾသဂုတ္။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ကဗ်ာနဲ႔စကားေျပနယ္ျခားမ်ဥ္း’ ေဆာင္းပါး။ (အိလိေယာ့ ရဲ့ ‘ကႏၲာရေျမ’)။

၁၉၇၇ စက္တင္ဘာ။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘အာ႐ုံခံစားမွုပုံသ႑ာန္’ ေဆာင္းပါး။
“ကဗ်ာပုံသ႑ာန္ရွိသည္။ အႏုပညာပုံသ႑ာန္ရွိသည္။ ပုံသ႑ာန္ဟူရာ၌ စကားလုံးအသုံးအႏွုံး၊စကားလုံး၏အသံ၊စကားလုံးမ်ားဖြဲ႕စည္းမွု။ စကားလုံးအသုံးအႏွုံးမွာ အဓိပၸါယ္ႏွင့္ဆိုင္သည္။ စကားလုံး၏အသံမွာ ကာရန္အခ်ိပ္အဆက္၊အစပ္အဟပ္ႏွင့္ဆိုင္သည္။ စကားလုံးမ်ားဖြဲ႕စည္းမွုမွာ ကဗ်ာ၏ပုံပန္းဟန္ႏွင့္ဆိုင္သည္။ ယင္းအားလုံးကို ကဗ်ာပုံသ႑ာန္ဟူ၍ အၾကမ္းအားျဖင့္ေခၚဆိုသည္”။
“ကဗ်ာသည္ အာ႐ုံခံစားမွုပုံသ႑ာန္ပါတကား။”
ဗညားသီဟ၊ ‘ေခတ္ၿပိဳင္ခံစားမွုႏွင့္ကဗ်ာ၏တုန္႔ျပန္ခ်က္’ စာေပစစ္တမ္း။ ‘တင္မိုး၏ ‘ပုဂံေက်ာင္းမွေခါင္းေလာင္းသံ’ တြင္
‘ေဟ့ေကာင္…နီတိုး၊မေအရိုးကို
ေျခခ်ိဳးလိုက္ကြ…’
ဟု ဘဝေဒါသကို ေဘာလုံးပြဲမွာ အန္ခ်ေနၾကပုံရွုခင္းကို သ႐ုပ္ေဘာ္ထားေပသည္’။

၁၉၇၈ ဇႏၷဝါရီ။ ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ‘ေအာင္ခ်ိမ့္႐ုပ္ရွင္ၾကည့္ျခင္း’ ကဗ်ာ။

၁၉၇၈ မတ္။ ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ‘သီခ်င္းေတြနဲ႔ညေန’ ကဗ်ာ။

၁၉၇၈ ေမ။ ေအာင္ခ်ိမ့္။ ‘သတိရျခင္းမ်ားမွတ္စု’ ကဗ်ာ။

၁၉၇၈ ၾသဂုတ္။ ေဖာ္ေဝး၊ ‘ႏွလုံးအိမ္ထဲေရငတ္ျခင္း’ ကဗ်ာ။

ဇယလ
မိုးေဝ မွတ္စုမ်ားမွ

၁၉၇၀-၇၁ မိုးေဝ မွတ္စု

၁၉၇၀ ဇႏၷဝါရီ ။ မိုးေဝ အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္။’ကဗ်ာသည္တိုက္ပြဲလက္နက္’။ ‘မိုးေဝ ကဗ်ာ’ အဖြင့္။

၁၉၇၀ ဧၿပီ။ ‘ျမန္မာစာေပအဘိဓာန္’။ ေတာ္လွန္ နဲ႔ ေမာ္ဒန္။ ေမာင္လူညိဳ၊ ‘ဘူဇြာကဗ်ာနဲ႔သူ႔ေလာက’။ ဘူဇြာကဗ်ာလကၡဏာ နဲ႔ ဆိုရွယ္လစ္စာေပလကၡဏာ။

၁၉၇၀ ေမ။ေမာင္ေလးေအာင္၊ ‘ကဗ်ာႏွင့္အတတ္ပညာျပႆနာ’။

အတတ္ပညာမဲ့သတဲ့
ငါ့ရဲ့ကဗ်ာကို
ပညာတတ္ႀကိမ္လုံးနဲ႔
တအုန္းအုန္းထုရိုက္တယ္…..

၁၉၇၀ ေမ။ ျမဇင္၊ ‘ကဗ်ာ့အေတြး’။
ကဗ်ာ့အေတြးသည္ အသိသညာမ်ားႏွင့္စဥ္းစားခ်က္မ်ားကို အသိသညာသက္သက္ဘဝ၌ျဖစ္ေစ စဥ္းစားခ်က္သက္သက္ဘဝ၌ျဖစ္ေစ မတည္ရွိေစပဲ အသိသညာမ်ား စဥ္းစားခ်က္မ်ားကို ကဗ်ာဆိုင္ရာအခ်က္အလက္ပစၥည္းမ်ားႏွင့္ တြဲစပ္၍စိတ္ကူးသည္။ခံစားမွုႏွင့္တြဲစပ္သည္။နိမိတ္ပုံႏွင့္ထင္ဟပ္သည္။အသံႏွင့္ဖက္သည္။အသံသြားလာမွုအစဥ္ႏွင့္ေပါင္းသည္။အေဆာက္အအုံထဲသို့သိမ္းသြင္းသည္။အသိသညာမ်ား စဥ္းစားခ်က္မ်ားကို ကာရန္စ်ာန္စိတ္ျဖင့္သာမသုံးသပ္ပဲ ကဗ်ာအျဖစ္သို့ေျပာင္းလဲေအာင္ ကဗ်ာ၏ကိုယ္သ႑ာန္ေပၚတင္၍ ၾကည့္ရွုသည္။…..ခံစားမွုအားနည္းၿပီး အေတြးမ်ားလၽွင္ ဆုံးမစာဆန္တတ္သည္။အေတြးအားနည္းၿပီး ခံစားမွု အားမ်ားလၽွင္ စိတ္ထႂကြမွုသာပဓာနထားေသာ အေရးအသားျဖစ္တတ္သည္။’

၁၉၇၀ ဇြန္။ေနေသြးနီ၊ ‘ဆဲပါနဲ႔ေတာ့သူငယ္ခ်င္း’။

ကဗ်ာေခတ္က
ထႂကြလာေတာ့ ငါကပညာတတ္
ေရးစပ္လဲမဟန္ ကာရန္လဲမတူးရဲ
စာေပထဲ ကဲ ေနရာရေအာင္
ေခါင္းေဆာင္လဲျဖစ္ခ်င္ေတာ့
တီထြင္ၿပီး ေရာဆရာႀကီးလုပ္ရတယ္ကြာ။
ဒါေၾကာင့္
ဟိုကသည္က ဆြဲရသည့္အယူအဆ
သက္ေတဝါဒ ဒါက နိမိတ္ပုံ
သည္ပုံတြဲဘက္အနက္ သည္ဘက္ကၿမိဳ့ျပ
ဘာကြညာကြနဲ႔ ရရာျဖတ္လမ္းက
မွန္မမွန္ ဟန္မဟန္မသိဘူး
ဦးေအာင္ ဆရာႀကီးလုပ္ရတာေပါ့ကြာ။’

၁၉၇၀ ဇြန္။ ေအာင္လွိုင္ထြန္း၊ ‘ကဗ်ာဆိုတာဘာလဲ’။ ‘ကဗ်ာဆိုတာ တိုက္ပြဲလက္နက္။အဖိႏွိပ္ခံလူတန္းစား၏တိုက္ပြဲလက္နက္။…ကဗ်ာဆရာ ဟာစည္း႐ုံးေရးမွူး။’

၁၉၇၀ ဇူလိုင္။ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ‘မဲေခါင္ျမစ္ကမ္းမ်ား’။

၁၉၇၀ ဇူလိုင္။အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္၊ ‘အေၾကာင္းအရာသည္အဓိက။ပုံသ႑ာန္ (အတတ္ပညာ) ည္ အေၾကာင္းအရာကိုသယ္ေဆာင္ေသာယာဥ္။’
၁၉၇၀ ေအာက္တိုဘာ။ေမာင္ေလးေအာင္၊ ‘နစ္ကဆင္ႏွင့္စစ္တုရင္ကစားျခင္း’။

၁၉၇၁ ဧၿပီ၊ညြန္ၾကဴး၊ ‘ေခတ္ေပၚကဗ်ာႏွင့္ပတ္သက္၍’ေဆာင္းပါးမွ ကဗ်ာမဟုတ္ေသာ ကာရန္ခ်ိတ္႐ုံစာ—

‘လူကဘာလဲ တိုက္ပြဲေတြရဲ့သတၱဝါပဲ
တိုက္ပြဲဆိုတာ ဒါျဖင့္ဘာလဲ အဲဒါသုံးသပ္ၾကည့္ရမယ္
လူဆိုတာက ဓနရွင္နဲ႔ပစၥည္းမဲ့ အဲဒါႏွစ္မ်ိဳးပဲရွိတယ္
အဲဒါရွိရင္ တိုက္ပြဲအသြင္က အစဥ္အလာ ျဖစ္ေနမွာပဲ
လူဟာတိုက္ခိုက္ေရးသမား။’

၁၉၇၁ ဇူလိုင္။ ေမာင္တင္ေရႊ၊ ‘ဘာေခတ္ေပၚကဗ်ာလဲ’။ ‘ေခတ္ေပၚကဗ်ာသည္ ျပည္သူ႔စာေပစင္ျမင့္ေပၚသို့ ႐ုပ္ဖ်က္ၿပီးတက္လာေသာ အႏုပညာသက္သက္ဝါဒ Art for Art’s Sake သာျဖစ္။….ေခတ္ေပၚကဗ်ာ ၂မ်ိဳးရွိ၊နယ္ခ်ဲ႕ပေဒသရာဇ္ကိုအလုပ္အေကၽြးျပဳလုပ္/ေသြးစုပ္တာနဲ႔ နယ္ခ်ဲ႕ပေဒသရာဇ္ဆန္႔က်င္ေရး။…ေခတ္ေပၚကဗ်ာဟာလူတန္းစားလကၡဏာကိုေဖ်ာက္။…ေခတ္ေပၚခံစားပုံႏွင့္လူတန္းစားအာ႐ုံခံစားပုံတို့မတူၾက။’

ဇယလ ျပဳစုထား။
စိတ္ပါလၽွင္ဆက္လက္တင္ျပပါဦးမည္။ကိုယ္တိုင္ပဲလုပ္ၾကပါေတာ့လား။

“၂၀ရာစုျမန္မာကဗ်ာသမိုင္း” တရားဝင္ေပၚထြက္ေရးသို႔

သို့/

ျမန္မာနိုင္ငံေတာ္အစိုးရ၊
ျမန္မာနိုင္ငံေတာ္ယဥ္ေက်းမွုဝန္ႀကီးဌာန၊
ျမန္မာနိုင္ငံေတာ္ပညာေရးဝန္ႀကီးဌာန၊
ျမန္မာနိုင္ငံေတာ္သုေတသနဌာန၊
ျမန္မာနိုင္ငံေတာ္တကၠသိုလ္မ်ားျမန္မာစာဌာနမ်ား။

နေ့စွဲ ။ ။ စနေ၊ ၁၃ ဇွန်၊ ၂၀၂၀။

အေကြာင်းအရာ။ ။’၂၀ရာစုျမန္မာကဗ်ာသမိုင္း’က်မ္း ျပဳစုေရးသားထုတ္ေဝျဖန္႔ခ်ိပါရန္။

လူႀကီးမင္းမ်ားခဗၤ်ား၊

ေခတ္ၿပိဳင္ျမန္မာသမိုင္းႏွင့္ အက်ဳံးဝင္လ်က္ရွိသည့္ ၂၀ရာစုျမန္မာရသစာေပႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ၂၀ရာစု ျမန္မာကဗ်ာသမိုင္းက်မ္းကို နိုင္ငံေတာ္ႏွင့္အမ်ားျပည္သူမ်ားအျပင္ နိုင္ငံရပ္ျခားရသစာေပအဖြဲ႕အစည္းမ်ားအတြက္လည္း မရွိမျဖစ္လိုအပ္သည့္အတြက္ ယခု ၂၁ရာစုႏွစ္၊ဆယ္ရာစုသုံးခုအတြင္းျပဳစ ုထုတ္ေဝေစလိုပါေၾကာင္း လေးနက္စြ ာအႀကံျပဳအပ္ပါသည္။

ေလးစားစြာျဖင့္၊
ေဇယ်ာလင္း
ျမန္မာနိုင္ငံသားကဗ်ာဆရာ။


မှတ်ချက်။ ။ ဤတငၸိဳ႕မႈကို သကၦိဳင္ရာသို႔ မၫ္သဴမဆို ဆကႅကၱငၸိဳ႕ျခင့္ရြိပါေၾကာင္း။