ေအာင္ခင္ျမင့္ရဲ့ ‘ဆြန္းနက္မ်ား’ (၁)

(ကို)ေအာင္ခင္ျမင့္ရဲ့ ႏွစ္ကာလမ်ား စာအုပ္အစီအစဥ္#၄၁၆၊ မတ္ ၂၀၂၀ ထုတ္ ‘ဆြန္းနက္မ်ား’ ကဗ်ာစာအုပ္ဟာ ဖတ္လို႔ေကာင္းတဲ့၊ အရသာရွိတဲ့ ကဗ်ာေတြစုစည္းမႈျဖစ္ပါတယ္။ ‘ဆြန္းနက္မ်ား’ လို႔ အမည္ေပးထားတဲ့အတြက္ အဂၤလိပ္လို Sonnet ကဗ်ာပုံသ႑ာန္ (form) ကိုျမန္မာအသံဖလွယ္ထားတာလို႔ယူပါတယ္။

ဆြန္းနက္မ်ာ

Sonnet ရဲ့ရာဇဝင္ကိုျပန္ၾကည့္ရင္ ၁၃ရာစုက အီတလီမွာစတင္ေပၚေပါက္ခဲ့တာလို႔သိရပါတယ္။အဂၤလိပ္လို little poem လို႔အဓိပၸါယ္ရပါတယ္။ Epic လိုမဟာကဗ်ာရွည္ေတြနဲ႔ယွဥ္ရင္ မ်ားစြာတိုေတာင္းတဲ့အတြက္ျဖစ္ပါတယ္။ စုစုေပါင္း ၁၄ ေၾကာင္းရွိၿပီး octave ၈ေၾကာင္းနဲ႔ sestet ၆ေၾကာင္းတို႔ျဖစ္ပါတယ္။ ပထမ ၈ေၾကာင္းက အဆိုတစ္ခု၊ျပႆနာတစ္ခုကိုတင္ျပၿပီး က်န္၆ေၾကာင္းက အေျဖ၊ေျဖရွင္းခ်က္ကိုေပးတာျဖစ္ပါတယ္။တင္းၾကပ္တဲ့ကာရန္စနစ္လည္းရွိပါတယ္။ လိုင္းအဆုံးကာရန္ေတြကိုၾကည့္ရင္ ABBA ABBA (octave) CDECDE မဟုတ္ရင္ CDCCDC (sestet) ျဖစ္ပါတယ္။ မူကြဲအားျဖင့္ ABBA CDDC EFG EFG လို႔ရွိပါတယ္။ sonnet မွာ ကဗ်ာဆရာ Petrarch ကနာမည္ႀကီးလို Petrachan sonnet လို႔ေခၚပါတယ္။ Italian sonnet လို႔လည္းေခၚပါတယ္။

အဂၤလက္ထဲေရာက္ေတာ့ မူလ၁၄ေၾကာင္းကိုဆက္ထားၿပီး ကာရန္စနစ္ကိုေတာ့အနည္းငယ္ေျပာင္းလိုက္ပါတယ္။ ABAB CDCD EFEF GG ျဖစ္ပါတယ္။ ဆိုလိုတာက octave နဲ႔ sestet ကိုမယူပဲ ၄ေၾကာင္းပါ quartrain ၃ပိုဒ္နဲ႔ ၂ေၾကာင္းပါ couplet တို႔ျဖစ္ပါတယ္။ ရွိတ္က္စပီးယားဟာ နာမည္ႀကီး sonnet ကဗ်ာဆရာမို႔ Shakespearian sonnet လို႔ေခၚပါတယ္။
Continue reading

ေခတ္က ေဖာ္ေဝးအတြက္ အစပ်ိဳးေပးခဲ့ပုံ

၁၉၇၆-၇၈ မိုးေဝ မွတ္စု

၁၉၇၆ နိုဝင္ဘာ။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ကဗ်ာကိုေတြ႕ရွိျခင္း’ ေဆာင္းပါး။

‘ ခံစားမွုတစ္ခု၊ယုံၾကည္မွုတစ္ခု ရွိလာလၽွင္ ယင္းတို့ကို ကဗ်ာပုံသ႑ာန္ျဖင့္ ေရးသားေဖာ္ျပျခင္းျဖစ္သည္။.
… ေပါရာဏလည္းမလို၊ပါဌိလည္းမလို၊ကာရန္လည္းမရွာရဘဲ၊ မိမိရင္ထဲ၌ ခံစားလာေသာရင္ခုံသံ။ မိမိအားလာ၍ရိုက္ခတ္ေသာ ပတ္ဝန္းက်င္လွုပ္ရွားမွု။ ယင္းတို့ကိုခံစားရသည့္အတိုင္း၊ ထိေတြ႕ရသည့္အတိုင္း ရိုးရိုးကေလး ေရးခ်လိုက္ျခင္းမၽွသာျဖစ္သည္။ ဘယ္ဆန္း၊
အလကၤာက်မ္း ဂိုဏ္း မွ ျဖဳံစရာမလိုဘဲ၊ မိမိ၏ ခံစားမွုအသိကို ခံစားမွုအားကိုယ္စားျပဳသည့္ သာမန္စကားလုံးျဖင့္ ေရးခ်လိုက္ျခင္းမၽွသာျဖစ္ေတာ့သည္။’
၁၉၇၇ ေဖေဖာ္ဝါရီ။ ဗ်ည္းႏြဲ႕၊ ‘ကဗ်ာသုေတသနစာပြဲေပၚမွသင္ခန္းစာ’ (ဟိုးလပ္)ေဆာင္းပါး။

၁၉၇၇ မတ္။ ေမာင္သာနိုး၊ ‘ကာရံမဲ့ကဗ်ာရဲ့ဂယက္’ ေဆာင္းပါး။
ေမာင္ေနဦး၊ ‘အစဥ္အလာႏွင့္တီထြင္မွု’ ေဆာင္းပါး။
ဗဂ်ီေအာင္စိုး၊ ‘ရိုးရာမွသည္ ေခတ္သစ္ဆီသို့’ ေဆာင္းပါး။
ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ကဗ်ာမွုႏွင့္ဒီမိုကေရစီတရား’ ေဆာင္းပါး။ “ေလးလုံးစပ္လကၤာဒီမိုကေရစီ”။
ဗ်ည္းႏြဲ႕၊ ‘ကဗ်ာ၊တီထြင္ဆန္းသစ္မွုႏွင့္ေလာကအျမင္’
(ပိုပါ) ေဆာင္းပါး။

၁၉၇၇ ဇြန္။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘အစဥ္အလာသစ္၏လင္းအ႐ုဏ္နီ’ ေဆာင္းပါး။

၁၉၇၇ ဇူလိုင္။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ေခတ္ၿပိဳင္ကဗ်ာ၏အတၳဳပတၱိ’။
“အႏုပညာသည္အလွ၊ အလွသည္သစၥာတရား”။

၁၉၇၇ ၾသဂုတ္။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘ကဗ်ာနဲ႔စကားေျပနယ္ျခားမ်ဥ္း’ ေဆာင္းပါး။ (အိလိေယာ့ ရဲ့ ‘ကႏၲာရေျမ’)။

၁၉၇၇ စက္တင္ဘာ။ ဒဂုန္တာရာ၊ ‘အာ႐ုံခံစားမွုပုံသ႑ာန္’ ေဆာင္းပါး။
“ကဗ်ာပုံသ႑ာန္ရွိသည္။ အႏုပညာပုံသ႑ာန္ရွိသည္။ ပုံသ႑ာန္ဟူရာ၌ စကားလုံးအသုံးအႏွုံး၊စကားလုံး၏အသံ၊စကားလုံးမ်ားဖြဲ႕စည္းမွု။ စကားလုံးအသုံးအႏွုံးမွာ အဓိပၸါယ္ႏွင့္ဆိုင္သည္။ စကားလုံး၏အသံမွာ ကာရန္အခ်ိပ္အဆက္၊အစပ္အဟပ္ႏွင့္ဆိုင္သည္။ စကားလုံးမ်ားဖြဲ႕စည္းမွုမွာ ကဗ်ာ၏ပုံပန္းဟန္ႏွင့္ဆိုင္သည္။ ယင္းအားလုံးကို ကဗ်ာပုံသ႑ာန္ဟူ၍ အၾကမ္းအားျဖင့္ေခၚဆိုသည္”။
“ကဗ်ာသည္ အာ႐ုံခံစားမွုပုံသ႑ာန္ပါတကား။”
ဗညားသီဟ၊ ‘ေခတ္ၿပိဳင္ခံစားမွုႏွင့္ကဗ်ာ၏တုန္႔ျပန္ခ်က္’ စာေပစစ္တမ္း။ ‘တင္မိုး၏ ‘ပုဂံေက်ာင္းမွေခါင္းေလာင္းသံ’ တြင္
‘ေဟ့ေကာင္…နီတိုး၊မေအရိုးကို
ေျခခ်ိဳးလိုက္ကြ…’
ဟု ဘဝေဒါသကို ေဘာလုံးပြဲမွာ အန္ခ်ေနၾကပုံရွုခင္းကို သ႐ုပ္ေဘာ္ထားေပသည္’။

၁၉၇၈ ဇႏၷဝါရီ။ ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ‘ေအာင္ခ်ိမ့္႐ုပ္ရွင္ၾကည့္ျခင္း’ ကဗ်ာ။

၁၉၇၈ မတ္။ ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ‘သီခ်င္းေတြနဲ႔ညေန’ ကဗ်ာ။

၁၉၇၈ ေမ။ ေအာင္ခ်ိမ့္။ ‘သတိရျခင္းမ်ားမွတ္စု’ ကဗ်ာ။

၁၉၇၈ ၾသဂုတ္။ ေဖာ္ေဝး၊ ‘ႏွလုံးအိမ္ထဲေရငတ္ျခင္း’ ကဗ်ာ။

ဇယလ
မိုးေဝ မွတ္စုမ်ားမွ

၁၉၇၀-၇၁ မိုးေဝ မွတ္စု

၁၉၇၀ ဇႏၷဝါရီ ။ မိုးေဝ အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္။’ကဗ်ာသည္တိုက္ပြဲလက္နက္’။ ‘မိုးေဝ ကဗ်ာ’ အဖြင့္။

၁၉၇၀ ဧၿပီ။ ‘ျမန္မာစာေပအဘိဓာန္’။ ေတာ္လွန္ နဲ႔ ေမာ္ဒန္။ ေမာင္လူညိဳ၊ ‘ဘူဇြာကဗ်ာနဲ႔သူ႔ေလာက’။ ဘူဇြာကဗ်ာလကၡဏာ နဲ႔ ဆိုရွယ္လစ္စာေပလကၡဏာ။

၁၉၇၀ ေမ။ေမာင္ေလးေအာင္၊ ‘ကဗ်ာႏွင့္အတတ္ပညာျပႆနာ’။

အတတ္ပညာမဲ့သတဲ့
ငါ့ရဲ့ကဗ်ာကို
ပညာတတ္ႀကိမ္လုံးနဲ႔
တအုန္းအုန္းထုရိုက္တယ္…..

၁၉၇၀ ေမ။ ျမဇင္၊ ‘ကဗ်ာ့အေတြး’။
ကဗ်ာ့အေတြးသည္ အသိသညာမ်ားႏွင့္စဥ္းစားခ်က္မ်ားကို အသိသညာသက္သက္ဘဝ၌ျဖစ္ေစ စဥ္းစားခ်က္သက္သက္ဘဝ၌ျဖစ္ေစ မတည္ရွိေစပဲ အသိသညာမ်ား စဥ္းစားခ်က္မ်ားကို ကဗ်ာဆိုင္ရာအခ်က္အလက္ပစၥည္းမ်ားႏွင့္ တြဲစပ္၍စိတ္ကူးသည္။ခံစားမွုႏွင့္တြဲစပ္သည္။နိမိတ္ပုံႏွင့္ထင္ဟပ္သည္။အသံႏွင့္ဖက္သည္။အသံသြားလာမွုအစဥ္ႏွင့္ေပါင္းသည္။အေဆာက္အအုံထဲသို့သိမ္းသြင္းသည္။အသိသညာမ်ား စဥ္းစားခ်က္မ်ားကို ကာရန္စ်ာန္စိတ္ျဖင့္သာမသုံးသပ္ပဲ ကဗ်ာအျဖစ္သို့ေျပာင္းလဲေအာင္ ကဗ်ာ၏ကိုယ္သ႑ာန္ေပၚတင္၍ ၾကည့္ရွုသည္။…..ခံစားမွုအားနည္းၿပီး အေတြးမ်ားလၽွင္ ဆုံးမစာဆန္တတ္သည္။အေတြးအားနည္းၿပီး ခံစားမွု အားမ်ားလၽွင္ စိတ္ထႂကြမွုသာပဓာနထားေသာ အေရးအသားျဖစ္တတ္သည္။’

၁၉၇၀ ဇြန္။ေနေသြးနီ၊ ‘ဆဲပါနဲ႔ေတာ့သူငယ္ခ်င္း’။

ကဗ်ာေခတ္က
ထႂကြလာေတာ့ ငါကပညာတတ္
ေရးစပ္လဲမဟန္ ကာရန္လဲမတူးရဲ
စာေပထဲ ကဲ ေနရာရေအာင္
ေခါင္းေဆာင္လဲျဖစ္ခ်င္ေတာ့
တီထြင္ၿပီး ေရာဆရာႀကီးလုပ္ရတယ္ကြာ။
ဒါေၾကာင့္
ဟိုကသည္က ဆြဲရသည့္အယူအဆ
သက္ေတဝါဒ ဒါက နိမိတ္ပုံ
သည္ပုံတြဲဘက္အနက္ သည္ဘက္ကၿမိဳ့ျပ
ဘာကြညာကြနဲ႔ ရရာျဖတ္လမ္းက
မွန္မမွန္ ဟန္မဟန္မသိဘူး
ဦးေအာင္ ဆရာႀကီးလုပ္ရတာေပါ့ကြာ။’

၁၉၇၀ ဇြန္။ ေအာင္လွိုင္ထြန္း၊ ‘ကဗ်ာဆိုတာဘာလဲ’။ ‘ကဗ်ာဆိုတာ တိုက္ပြဲလက္နက္။အဖိႏွိပ္ခံလူတန္းစား၏တိုက္ပြဲလက္နက္။…ကဗ်ာဆရာ ဟာစည္း႐ုံးေရးမွူး။’

၁၉၇၀ ဇူလိုင္။ေအာင္ခ်ိမ့္၊ ‘မဲေခါင္ျမစ္ကမ္းမ်ား’။

၁၉၇၀ ဇူလိုင္။အယ္ဒီတာ့အာေဘာ္၊ ‘အေၾကာင္းအရာသည္အဓိက။ပုံသ႑ာန္ (အတတ္ပညာ) ည္ အေၾကာင္းအရာကိုသယ္ေဆာင္ေသာယာဥ္။’
၁၉၇၀ ေအာက္တိုဘာ။ေမာင္ေလးေအာင္၊ ‘နစ္ကဆင္ႏွင့္စစ္တုရင္ကစားျခင္း’။

၁၉၇၁ ဧၿပီ၊ညြန္ၾကဴး၊ ‘ေခတ္ေပၚကဗ်ာႏွင့္ပတ္သက္၍’ေဆာင္းပါးမွ ကဗ်ာမဟုတ္ေသာ ကာရန္ခ်ိတ္႐ုံစာ—

‘လူကဘာလဲ တိုက္ပြဲေတြရဲ့သတၱဝါပဲ
တိုက္ပြဲဆိုတာ ဒါျဖင့္ဘာလဲ အဲဒါသုံးသပ္ၾကည့္ရမယ္
လူဆိုတာက ဓနရွင္နဲ႔ပစၥည္းမဲ့ အဲဒါႏွစ္မ်ိဳးပဲရွိတယ္
အဲဒါရွိရင္ တိုက္ပြဲအသြင္က အစဥ္အလာ ျဖစ္ေနမွာပဲ
လူဟာတိုက္ခိုက္ေရးသမား။’

၁၉၇၁ ဇူလိုင္။ ေမာင္တင္ေရႊ၊ ‘ဘာေခတ္ေပၚကဗ်ာလဲ’။ ‘ေခတ္ေပၚကဗ်ာသည္ ျပည္သူ႔စာေပစင္ျမင့္ေပၚသို့ ႐ုပ္ဖ်က္ၿပီးတက္လာေသာ အႏုပညာသက္သက္ဝါဒ Art for Art’s Sake သာျဖစ္။….ေခတ္ေပၚကဗ်ာ ၂မ်ိဳးရွိ၊နယ္ခ်ဲ႕ပေဒသရာဇ္ကိုအလုပ္အေကၽြးျပဳလုပ္/ေသြးစုပ္တာနဲ႔ နယ္ခ်ဲ႕ပေဒသရာဇ္ဆန္႔က်င္ေရး။…ေခတ္ေပၚကဗ်ာဟာလူတန္းစားလကၡဏာကိုေဖ်ာက္။…ေခတ္ေပၚခံစားပုံႏွင့္လူတန္းစားအာ႐ုံခံစားပုံတို့မတူၾက။’

ဇယလ ျပဳစုထား။
စိတ္ပါလၽွင္ဆက္လက္တင္ျပပါဦးမည္။ကိုယ္တိုင္ပဲလုပ္ၾကပါေတာ့လား။

ဆူရီယလ္အေရးအသားရဲ့ ေအ်ခခံ ၃ခ်က္

၁။ ။ automaticity ေအာ္တိုမက္တစ္ျဖစ္ျခင္း
၂။ ။ dissonance စိတ္အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစသည့္ အတြဲမညီေသာတြဲလုံးမ်ားသုံးျခင္း
၃။ ။ collage ေကာ္လာ့ဂ္် ျဖစ္ျခင္း

ႀကိဳတင္ႀကံစည္ထားမွု၊စိတ္ကူးထားမွု၊ေလ့လာသင္ယူထားမွု၊မွတ္သားထားမွုတို့မပါဝင္ေစပဲ မသိစိတ္ရဲ့ဗီဇအသိ unconscious intuition ဆီတိုက္ရိုက္ေရာက္ရွိေစဖို့။ဘာမွမစဥ္းစားပဲေခါင္းထဲေပၚလာတဲ့အာ႐ုံဂုပ္စီးေၾကာင္း stream of images နဲ႔ ဝါက်အဆိုေတြကိုခ်က္ခ်င္းခ်ေရးဖို့၊မစဥ္းစားမဆင္ျခင္မသုံးသပ္မတည္းျဖတ္ဖို့။
Continue reading

ကဗ်ာအေၾကာင္း ေျပာပါတယ္ (၄၇)

ဘယ္ကဗ်ာပုဒ္မဆို (ျပည္တြင္း၊ ျပည္ပ၊ဝါဒ၊ ေက်ာင္းေတာ္၊ ဂိုဏ္း၊ အုပ္စု၊ အမ်ိဳးအစား၊ တစ္ကိုယ္ေတာ္) ဟာ ကိန္းေသနဲ႔ ကိန္းရွင္တို႔ရဲ႕ ကကြက္/ နပမ္းကြက္ေတြ ျဖစ္တယ္။ 

ကိန္းေသထဲမွာ မိမိသိမ္းဆည္းတည္ေဆာက္ထားတဲ့ သညာသယံဇာတေတြ၊ သိမႈအစုအေဝးေတြ၊ ေတြ႕ၾကံဳခံစားမႈေပၚ ခံယူတုန္႔ျပန္မႈ အက်င့္စရိုက္ေတြ ပါဝင္ဖြဲ႕စည္းထားၾကတဲ့  ယဥ္ေက်းမႈ တည္ေဆာက္ခ်က္နဲ႔ တသီးပုဂၢလ စစ္ထုတ္ယူမႈတို႔ ပါရွိၾကပါတယ္။ ဥပမာ၊’ကဗ်ာဆိုတာဘာ…’၊’အမ်ိဳးသားေရး’၊’သပၸဳရိသသူေတာ္စင္’၊’ဘာသာစကား’ ၊စသည္၊ စသည္တို႔။ 

ကိန္းရွင္ကေတာ့ တီထြင္ဖန္တီးႏိုင္စြမ္းရဲ႕မူလဘူတျဖစ္တဲ့ စိတ္ကူးကြန္႔ျမဴးျဖန္႔က်က္မႈ အပါအဝင္ စိတ္/နာမ္ရဲ႕ (အစိုးမရတဲ့) လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ ဒီကိန္းရွင္ဟာ လူေတြမွာ စိတ္ရွိသမၽွ ကိန္းေသထဲက အစိတ္အပိုင္းေတြကို ရွိရင္းစြဲအတိုင္း လက္ခံက်င့္သံုး(အတည္ယူ)သလို ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ဆန္႔ထုတ္ခ်ဲ့ထြင္ သံုးစြဲတာလည္း ရွိပါတယ္။ 
Continue reading