Jackson Mac Low (1922-2004)

တျခားဟာပဲလုပ္ခ်င္တာနဲ႔ ဂ်ကၠဆင္ မကၠလိုး

၂၈ ဇႏၷ၀ါရီ ၂၀၀၁ ၊ အရီဇိုးနားျပည္နယ္ ၊ တူေဆာ္န္ျမိဳ႕မွာရွိတဲ့ စီန္႔ဖစ္လစ္ပ္ဘုရွားရွိခုိးေက်ာင္းရဲ႕ စတိုခန္း / စာၾကည့္ခန္းမွာ အေမရိကန္ကဗ်ာဆရာ ဂ်ကၠဆင္န္ မကၠလိုး Jackson Mac Low ဟာ “Making Poetry Otherwise” (`ကဗ်ာကိုလုပ္႐ိုးလုပ္စဥ္မွ လြဲ၍ `အျခားတစ္နည္းနည္း´ အားျဖင့္ျပဳလုပ္ျခင္း´) ေခါင္းစဥ္နဲ႔ေဟာေျပာခဲ့ျပီးတဲ့ေနာက္ ပြဲအျပီးမွာ ပရိသတ္နဲ႔ အေမးအေျဖေတြလုပ္ ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီအေမးအေျဖေတြထဲက ကၽြန္ေတာ္စိတ္၀င္စားတဲ့ အခ်က္ေလးေတြ ေကာက္ႏႈတ္တင္ျပတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ စိတ္၀င္စားတဲ့ အရာတိုင္းကို စာဖတ္သူလည္း စိတ္၀င္စားမယ္လို႔ တိတိက်က်မေျပာႏိုင္ေပမယ့္ (ႏို႔ ၊ `စာဖတ္သူ´ဆိုတာ ဘာကိုေျပာ တာလဲ ၊ ဘယ္သူ႔ကိုေျပာတာလဲ ၊ ဘာစာလဲ ၊ ဘယ္လိုဖတ္တာလဲ) အဲဒီစၾက၀ဠာၾကီးထဲမွာ ကၽြန္ေတာ္စိတ္၀င္စားတာေတြနဲ႔ စိတ္၀င္စား မႈတူေကာင္းတူမယ့္ တစ္ေယာက္ေယာက္ဆီ လွမ္းလႊတ္လိုက္တာပဲျဖစ္ပါတယ္။


၁။ ေမး။ ခဗၤ်ားအေရးအသား/ကဗ်ာေတြကိုယ္တိုင္မွာ ခဗၤ်ားစိတ္၀င္စားတာေတြဘာရွိသလဲ။

ေျဖ။ အဲဒါကၽြန္ေတာ္စကားလံုးနဲ႔ မေျပာတတ္ဘူးဗ်။ တစ္ခ်ိန္ခ်ိန္မွာေတာ့ ေျပာတတ္လာမယ္ထင္တာပဲ ၊ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္ ေတြ႕ရွိရတဲ့ စိတ္၀င္စားစရာဟာ `စိတ္၀င္စားစရာ´ဟုတ္ခ်င္မွဟုတ္မယ္(ေျပာျပီးရယ္ေမာ)။ စိတ္၀င္စားစရာဆိုလို႔လည္း တစ္ ခါတစ္ေလ အဲသလိုပဲျဖစ္လာတာဗ်။ ကၽြန္ေတာ္က ကိုယ့္ကိုကိုယ္အလုပ္ေပးလိုက္တယ္ေလ ၊ ၀ါက်ေတြတည္ေဆာက္ၾကည့္ တာပါပဲ။ ေနာက္ဆက္စကားလံုး suffix ေတြေျပာင္းၾကည့္မယ္ ၊ အေထာက္အကူစကားလံုးေတြ helping words ေတြျဖည့္ ၾကည့္မယ္ ၊ ဒါမွမဟုတ္ အဲဒီအေထာက္အကူစကားလံုးေတြကို ေျပာင္းၾကည့္မယ္ ၊ စကားလံုးေတြရဲ႕ ေရွ႕ေနာက္အစီအစဥ္ ေတြေျပာင္းၾကည့္မယ္။ အဲဒါေတြေပါ့။ ဆိုလိုတာက ကၽြန္ေတာ့္စိတ္ထဲ ဟပ္စပ္တယ္ ၊ ကၽြန္ေတာ္အၾကိဳက္ေတြ႕တယ္ ၊ အရ သာေတြ႕တယ္ ၊ ႏွစ္သက္တဲ့သေဘာေပါ့။ အဲဒါကို စကားလံုးနဲ႔ ရင္းေအာင္ ဘယ္လိုေျပာရမလဲ။


စိတ္ပညာမွာေတာ့ Liminal choices လို႔ေခၚတာသိရပါတယ္။ အာ႐ံုသိမႈ အစပ္မွာ ျပဳလုပ္တဲ့ ေရြးခ်ယ္မႈေတြေပါ့။ သိထားတာ၊ တတ္ထားတာေတြနဲ႔ ေရြးတာလည္းမဟုတ္ဘူး။ John Cage စာေရးသလို ၊ ဂီတဖန္တီးသလိုေပါ့။ သိမႈသက္သက္မဟုတ္ဘူး။ ေရြးခ်ယ္သံုးစြဲတဲ့အရာေရာ ၊ အဲဒီေရြးခ်ယ္သံုးစြဲမႈျဖစ္စဥ္ကိုယ္ႏႈိက္က အာ႐ံုသိမႈအစပ္မွာျဖစ္တာ။ စိတ္မသိ-သသိနယ္လို႔ ဆိုမ လားပဲ။ စိတ္ကလာတာေတာ့ ဟုတ္တာေပါ့။ ျပီး ၊ စိတ္ဟာအျမဲေရြးခ်ယ္မႈ တစ္ခုမဟုတ္တစ္ခုျပဳလုပ္ေနတာ။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ့္အေနနဲ႔ ႐ုတ္ခ်ည္းေရြးခ်ယ္ဆံုးျဖတ္လိုက္တဲ့ ကိစၥမ်ိဳးေတြရွိမယ္ထင္ပါတယ္။ အဲဒီမွာ ျမင္လိုက္တယ္ ၊ ျပဳလိုက္တယ္ ၊ ျပဳျပီးမျပင္ခ်င္ေတာ့ဘူး ၊ သူ႔အတိုင္းထားလိုက္တယ္။ လိုင္းခြဲတာတို႔ ၊ စာလံုးၾကီးတပ္တာတို႔ ဘာတို႔ေတာ့ လုပ္တာေပါ့ဗ်ာ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီအတိုင္းပဲ ထားလိုက္တယ္။ မျပင္ေတာ့ဘူး။ အခ်ိဳ႕ကလည္း ဒါမ်ိဳးကို chance operations လို႔လည္းေျပာၾက တယ္။ (`ၾကံဳၾကိဳက္တိုက္ဆိုင္မႈေၾကာင့္ေပၚလာေသာအျမင္/အေတြး/စကားလံုးစသည္တို႔ကိုေပၚလာစဥ္ေပၚလာတဲ့အတိုင္း သံုးစြဲလိုက္ျခင္း´လို႔အၾကမ္းဖ်ဥ္းေျပာလို႔ရမယ္ထင္ပါတယ္ – စာေရးသူ)။ ကၽြန္ေတာ္ေျပာတဲ့ဟာနဲ႔ တူခ်င္လည္းတူ ၊ တူခ်င္မွ လည္းတူမွာပါ။ ကၽြန္ေတာ့္ကဗ်ာ/အေရးအသားျပဳလုပ္ပံုေတြကိုလည္း chance operational လို႔ေျပာလို႔ရတာေတြရွိတာကိုး။

၂။ ေမး။ ဘာသာစကားကိစၥေကာ။

ေျဖ။ ဘာသာစကားမွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတာက အမ်ားၾကီးဗ်။ idea အယူအဆေတြထက္ပိုတယ္။ ကမာၻေလာကၾကီးကို ျပန္လည္ သ႐ုပ္ေဖၚေရးသားေျပာဆိုတာေတြထက္ ပိုတယ္။ အဲဒါေတြထက္မက ၊ ဘာသာစကားမွာ ျဖစ္ေနတာေတြရွိတယ္ဗ်ာ။ ဘယ္ သီအိုရီနဲ႔ ဘယ္ေလာက္ပဲ ရွင္းရွင္းလင္းလင္းေဖၚထုတ္ျပေစဦး ၊ ဘာသာစကားဟာ လြတ္ေနဦးမွာပဲ။ သက္ရွိသတၱ၀ါတစ္ ေကာင္ေကာင္ ၊ တစ္ေယာက္ေယာက္လုပ္တဲ့ ဘယ္အသံမဆိုဟာ အေရးပါတယ္လို႔ကၽြန္ေတာ္ထင္တယ္။ ဘဲေတြျဖစ္ေစ ၊ ေၾကာင္ေတြျဖစ္ေစ ၊ ဘယ္တိရိစာၧန္ျဖစ္ျဖစ္။ အေရးပါတယ္။ ဘာသာေဗဒ႐ႈေထာင့္ကၾကည့္ရင္ေတာ့ အဓိပၸါယ္မရွိဘူးေပါ့ ၊ ဒါေပမယ့္ ဒီသတၱ၀ါေတြထဲက ထြက္လာေနတဲ့အရာေတြဟာ expression ရွိတယ္ဗ်ာ။ တစ္ခုခုဖြင့္ဟေဖၚျပေနတာရွိတယ္ဗ်ာ။ သူတို႔ထဲက ဘာပဲထြက္လာထြက္လာ ၊ အဲဒါသူတို႔ရဲ႕ ျဖစ္တည္ျခင္းရဲ႕ အစိပ္အပိုင္းပဲ။ ကၽြန္ေတာ့္အေနနဲ႔ေျပာရရင္ ကၽြန္ေတာ္ လုပ္ေန(ခဲ့) တာေတြဟာ ရွိေနတာေတြကို ရွိေနေစဖို႔ပဲ။ ျဖစ္ေနတာေတြကို ျဖစ္ေနေစဖို႔ပဲ။ စကားလံုးေတြ ၊ ဘာသာစကား အပိုင္းအစေတြ ၊ အယူအဆေတြ။ ကၽြန္ေတာ့္အေတြးရဲ႕ ၀န္ကို၀င္ထမ္းခိုင္းတာမ်ိဳးမဟုတ္ဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ခံစားမႈတို႔ ဘာတို႔ အတြက္လည္း လုပ္ခိုင္းတာမဟုတ္ဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္စိတ္ထင္ေတာ့ ကဗ်ာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ခံစားမႈေတြ ၊ အေတြးေတြ ဖြင့္ဟေဖၚျပေနၾကတုန္းပဲ။ ကၽြန္ေတာ့္ကဗ်ာေတြရယ္ ၊ ကြန္တမ္ပိုရာရီကဗ်ာရယ္ကို ကၽြန္ေတာ္ၾကိဳက္တာကလည္းဒါပါပဲ ၊ ခံစားမႈေတြ ၊ အေတြးေတြ၊ ဘာညာသာရကာေတြဖြင့္ဟေဖၚထုတ္ဖို႔ အသံုးျပဳတာထက္ ဘာသာစကားထဲ ပါ၀င္ပတ္သက္ ေဆာင္ရြက္ဖို႔ ၊ ဘာသာစကားကို ရွင္သန္ေနတဲ့ အရွိတရားတစ္ခုအျဖစ္ တန္ဘိုးထားတာမ်ိဳး။

၃။ ေမး။ ခဗၤ်ားကဗ်ာေတြကို random (အစီအစဥ္မဲ့ ၊ ၾကံဳသလို ၊ ျဖစ္သလို ၊ အလွည့္သင့္သလို) လို႔ေျပာရင္ ခဗ်ၤားဘယ္လို ရွင္းမလဲ။

ေျဖ။ ဟာ ၊ ကၽြန္ေတာ္ randomness (random ျဖစ္ျခင္း) ကိုဘယ္တုန္းကမွမၾကိဳက္ခဲ့ပါဘူးဗ်ာ။ ကၽြန္ေတာ္လိုခ်င္တာေတြဟာ တိတိက်က် ၊ သတ္သတ္မွတ္မွတ္ ရွိတဲ့ဟာေတြပါ။ Random ဆိုတာလည္း တလြဲသံုးစြဲေနတဲ့ စကားလံုးပါပဲ။ ဆိုလိုတာက chance ဆိုတဲ့ ကံအားေလ်ာ္စြာ ၾကံဳၾကိဳက္တိုက္ဆိုင္မႈဟာ random မဟုတ္ဘူးဗ်။ တစ္ခုခုကို စည္းနဲ႔ကမ္းနဲ႔ ျပ႒ာန္းျပီး လုပ္တာဟာလည္း random မဟုတ္ဘူး။


အိပ္ေမြ႕ခ်ခံရသလို မိန္းေမာေနတဲ့ အခ်ိန္မ်ိဳးမွာ ေရးသားတဲ့ အေရးအသားတစ္မ်ိဳးရွိတယ္ဗ်။ ခုဏ ကၽြန္ေတာ္ေျပာေနတဲ့ Liminal writing ေပါ့ေနာ္။ အဲဒီမိန္းေမာမႈထဲ၀င္လိုက္ထြက္လိုက္သေဘာမ်ိဳးထင္တယ္။ ဒါေပမယ့္ မိန္းေမာမႈမဟုတ္ျပန္ဘူး။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ စိတ္ကသိေနလို႔။ ကၽြန္ေတာ္ေရးတုန္းကေတာ့ သိစိတ္မျပည့္တျပည့္ေပါ့။ အသံေတြ ၊ နရီေတြ ေနာက္ ကၽြန္ေတာ့္စိတ္ကလိုက္သြားမယ္။ စကားလံုးတစ္လံုးကေန ေနာက္တစ္လံုးဆီဆက္စပ္အနက္မ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ပါသြားမယ္ ၊ အထူးသျဖင့္ ၀ါက်ဖြဲ႔စည္းမႈဆိုင္ရာ စကားလံုးအုပ္စုေတြထက္ စကားလံုးတြဲေတြ ၊ ဘာဆိုဘာဆက္လာတယ္ ၊ ဘာလာရင္ ဘာနဲ႔ ေျပးခ်ိတ္တယ္ဆိုတာေတြ အထူးသျဖင့္ေပါ့။


ကဗ်ာဆရာ Robert Duncan လိုေပါ့ဗ်ာ။ သူ႔ကဗ်ာေတြဟာ ဆူရီယလ္ကဗ်ာေတြထက္ ဆက္ႏြယ္မႈတစ္ခုပိုရွိတယ္။ ဘာလဲ ဆိုေတာ့ self မိမိအတၱက လွမ္းယူဆုပ္ကိုင္ျပီးထည့္သြင္းေပါင္းစပ္မႈ မလုပ္တဲ့အပိုင္း ၊ unconscious ေခၚလား ၊ subconscious ေခၚလား ၊ ဒါမွမဟုတ္ ၊ အဲဒီၾကားကပဲလား ၊ လူရဲ႕ (စိတ္ရဲ႕) အလႊာတစ္ခုေပါ့ဗ်ာ။ အဲဒီလူရဲ႕ စိတ္ထဲခဏ ျဖစ္ျပီး ပ်က္သြားတာ ၊ ယူငင္သိမ္းဆည္းေပါင္းစပ္ျခင္းမခံလိုက္ရတာ ၊ အဲဒီအလႊာနဲ႔ ဆက္ႏြယ္မႈရွိတယ္ဗ်။ Robert ဟာ သူ႔ စိတ္ထဲရွိတဲ့ နယ္ပယ္ေတြထဲ ၀င္ေရာက္သြားလာတယ္ ၊ သူ႔ ဘယ္သူဘယ္၀ါျဖစ္မႈရဲ႕ အစိပ္အပိုင္းေတြထဲလွည့္လည္သြား လာတယ္။ သူ႔ကဗ်ာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ အဲသလိုေရးခဲ့တာေတြထင္တယ္။

၄။ ေမး။ သိပ္မၾကာခင္တုန္းက ဒီဘက္ေခတ္ကို သတင္းအခ်က္အလက္ေခတ္ the age of information လို႔ေခၚဖို႔ၾကိဳးစားခဲ့ၾကေသး တယ္။ အခုေတာ့ သိပ္မၾကားေတာ့ဘူး။ ယႏၱယားေခတ္ ၊ စက္ပစၥည္းေခတ္ေတြနဲ႔လည္းမတူျပန္ဘူး။ ခဗၤ်ားဘယ္လိုျမင္သလဲ။

ေျဖ။ ဟုတ္ပါတယ္။ ေခတ္ေတြမတူေတာ့ဘူး။ ပို႔စ္ေမာ္ဒန္ဆိုတဲ့စကားလံုးဟာလည္း အရည္မရ ၊ အဖတ္မရ။ `အာဗြန္႔ဂါ့ဒ္´တို႔ ၊ `စမ္းသပ္တီထြင္´တို႔ ၊ အဲသလိုစကားလံုးေတြလည္း ကၽြန္ေတာ္သေဘာမေတြ႕ေတာ့ပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ကို (ဘယ္လိုကဗ်ာ ေတြေရးသလဲ) ေမးလာရင္ “Otherwise writing” လို႔ပဲေျပာလိုက္တယ္။ သူမ်ားေတြေရးေနတာေတြနဲ႔မတူတဲ့ `သူျခား´ အေရးအသားေပါ့။ `အျခားနည္း´အေရးအသားေပါ့။ အဲဒါကို ကၽြန္ေတာ္ Kurt Schwitters ဆီကရတာဗ်။ `သူမ်ားလုပ္တာ ေတြရဲ႕ အျခားပဲကိုယ္လုပ္ေနမွာပဲ´တဲ့။ ဒါေပမယ့္ အဲဒါအလြန္အကၽြံေတာ့မေကာင္းဘူးထင္တယ္။ တစ္ခါတစ္ေလ ၊ သူမ်ား နည္းတူလုပ္ခ်င္တယ္ဆိုလည္းလုပ္ေပါ့။ အသံခ်ိဳတဲ့ ဆြႏၷက္ကဗ်ာလွလွေလးေတြေရးေနၾကတဲ့သူေတြကို ကၽြန္ေတာ္သိပါ တယ္ ၊ ကၽြန္ေတာ္နဲ႔ ခင္ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေတြဆို အုပ္စုဖြဲ႕ျပီး ဘယ္လိုေရးမယ္ ၊ ဘယ္လိုမေရးဘူးဆိုတဲ့ သတ္မွတ္ခ်က္ေတြနဲ႔ လုပ္ၾကတာေတြရွိတယ္။ ကၽြန္ေတာ့္စိတ္ထင္ေတာ့ ဒီလိုသတ္မွတ္ျပီးေရးတာဟာ တစ္ေယာက္စီအတြက္ပဲပိုေကာင္းပါတယ္။ group-think အုပ္စုအေတြး ၊ အုပ္စုစဥ္းစားပံုမ်ိဳးမဟုတ္ဘူးေပါ့ဗ်ာ။


manifesto ေၾကျငာစာတမ္းေတြ ဘာေတြေတာ့ ကၽြန္ေတာ္မၾကိဳက္ဘူး။ ဆူရီယလ္သမားေတြရဲ႕ဟာေတြ ၊ ဖ်ဴခ်ာရစၥတ္ေတြရဲ႕ဟာေတြ။ “ျပတိုက္အားလံုး ဖ်က္ဆီးေခ်မႈန္းပစ္”၊ “စစ္ဟာေကာင္းတယ္” ဆိုတာေတြ။ (‘anarchy မင္းမဲ့စ႐ိုက္ေတြ’လို႔ တစ္ေယာက္က ၀င္ေျပာ)။ မဟုတ္ဘူးဗ်။ anarchy မဟုတ္ဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ကိုယ္ကၽြန္ေတာ္ အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ anarchist လို႔ သေဘာထားတုန္းပဲဗ်။ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ anarchy ဆိုတာဟာ (မင္းမဲ့စ႐ိုက္ထက္) ကိုယ့္ဆံုးျဖတ္ခ်က္နဲ႔ ကိုယ္လုပ္ေနၾကတဲ့ ကိစၥလို႔ပဲျမင္တယ္။ သူမ်ားေတြနဲ႔ ဆံုးျဖတ္ခ်က္တစ္ခု အတူတူခ်မွတ္ရမယ္ဆိုလည္း လြတ္လြတ္လပ္လပ္နဲ႔ လိုလိုလားလား လုပ္တဲ့သေဘာပါပဲ။ ကၽြန္ေတာ့္အေနနဲ႔ anarchy ကို regulative ideal ထိန္းညႇိမႈေပးတဲ့ စံႏႈံးလို႔ျမင္ပါတယ္။ တကယ့္အေနအထားတစ္ခုမွာ ဘာလုပ္မယ္ဆိုတာကို ထိန္းညႇိေပးတယ္။

ျပီးခဲ့တဲ့ ၃-၄ႏွစ္တုန္းက ကၽြန္ေတာ္ေျပာခဲ့တဲ့စကား တစ္ခြန္းဟာ ကၽြန္ေတာ့္ မိတ္ေဆြသူငယ္ခ်င္းေတြကို ထိတ္လန္႔သြားေစခဲ့ဖူးတယ္။ `မေကာင္းဆိုးရြားမႈေတြ ယွဥ္လာရင္ ဆိုးရြားမႈနည္းတဲ့ဘက္ကို မဲေပးဖို႔ဟာ anarchist တိုင္းရဲ႕ တာ၀န္ျဖစ္တယ္´ဆိုတာ။ ဒီနည္းကပဲ ေမတၱာနဲ႔ ယွဥ္တဲ့နည္းလို႔ ကၽြန္ေတာ္ထင္တယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ ၊ သူ႔နည္းသူ႔ဟန္နဲ႔ တစ္နည္းမဟုတ္တစ္နည္းျဖစ္မွာပဲ။ ဥပမာ ၊ အစိုးရပဲၾကည့္။ အနိမ့္ဆံုးလစာကို မျမႇင့္ေပးတာတို႔ ၊ လူေတြကို သူတို႔ကိုယ္ခႏၶာေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ သူတို႔ လုပ္ခ်င္တာေတြ ေပးမလုပ္တာတို႔ ၊ ဥပမာ ၊ ကိုယ္၀န္ဖ်က္ခ်တာတို႔။ ဒီမိုခရက္ပါတီထဲမွာ ေတာ္ေတာ္ဆိုး၀ါးတဲ့ လူေတြရွိေပမယ့္ နည္းနည္းပါး ပါးျဖစ္ျဖစ္ကြဲျပားျခားနားမႈ ေသးေသးေလးကေတာင္ ထူးျခားမႈျဖစ္ေစတယ္ေလ။ အဲဒီေသးေသးေလးအတြက္မဲေပးဖို႔ ကၽြန္ ေတာ္တို႔မွာတာ၀န္ရွိတယ္။ အဲဒါကၽြန္ေတာ္တို႔မွာရွိတဲ့ အခြင့္အေရးေသးေသးေလး ၊ ပါ၀ါေသးေသးေလးကို လက္ေတြ႕အသံုး ျပဳတာပဲ ျဖစ္တယ္။

၅။ ေမး။ အခုအကုန္းလံုးဟာ သူတို႔ဆိုင္ရာဆိုင္ရာနယ္ပယ္ေလးေတြကို ကာကြယ္ေနၾကရတယ္။ ကဗ်ာေလာကမွာေကာ ၊ ခဗၤ်ားရဲ႕ နယ္ပယ္ကို ကာကြယ္ရသလား။

ေျဖ။ အႏုပညာေလာကတစ္ခုလံုးမွာပါပဲ ၊ လူေတြဟာသူတို႔ရဲ႕နယ္ပယ္တစ္ခုမဟုတ္တစ္ခုကို အျမဲကာကြယ္ေနၾကရတာပဲေလ။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ တစ္ပိုင္းအားျဖင့္ ယခင္က လုပ္ခဲ့ဖူးတာေတြနဲ႔ကြာျခားလို႔ရယ္ ၊ ျပီးေတာ့ ၊ group-think နဲ႔လည္း ဆိုင္ပါလိမ့္မယ္။ ဒါေပမယ့္ သူမ်ားနဲ႔ မတူတာ ကိုယ္လုပ္ခ်င္လို႔ ၊ လုပ္လို႔ရဖို႔ ၊ ကိုယ့္အတြက္အေရးၾကီးတယ္ထင္တာလုပ္ဖို႔ အတြက္ သူမ်ားကို တိုက္ခိုက္ရတာလည္းရွိတာေပါ့။ မ်ားေသာအားျဖင့္ေတာ့ ကိုယ္ကပဲ တိုက္ခိုက္ခံရတာပါပဲ။

၆။ ေမး။ ခဗၤ်ားရဲ႕ ကဗ်ာ/အေရးအသားေတြရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးအက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေကာ . . .

ေျဖ။ ကၽြန္ေတာ္ဟာ ကဗ်ာပုဒ္ poem အတြက္ပဲေရးတာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒါကို ကၽြန္ေတာ္ပိုပိုသတိျပဳလာေနမိတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ဟာ ႏိုင္ငံေရးအတြက္ ၊ ဘာသာေရးအတြက္ ၊ အျခားဘာအယူအဆေတြအတြက္စသျဖင့္ ကဗ်ာေရးတာမဟုတ္ပါဘူး။ ကဗ်ာပုဒ္ကို ထြက္ရွိျဖစ္တည္ဖို႔သာလွ်င္ အထိကပါ။ အဲဒါကို အႏုပညာဟာ အႏုပညာအတြက္ သီအိုရီလို႔ပဲ ေျပာခ်င္ေျပာၾကပေလ့ေစ ၊ ကၽြန္ေတာ္ေရာက္ရွိေနတဲ့ေနရာကေတာ့ ဒီေနရာပဲ။ အဲဒီကိစၥမွာ ေပ်ာ္လား မေပ်ာ္ဘူးလားဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ့္အၾကိဳက္ taste ထက္ ကၽြန္ေတာ့္လုပ္ငန္း တာ၀န္ task ပါပဲ။ အလုပ္တစ္ခုလိုပါပဲ။


ပထမအက – ရွိျပီးသားေတြကို အသစ္ျပဳလုပ္ျခင္း
– ၆ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၁၉၆၄

သူ႔ကိုသူ သက္ေတာင့္သက္သာရွိေအာင္ေနလိုက္တယ္
ျပီး ၊ ပါဆယ္ထုပ္ေတြကို တစ္ခုနဲ႔ တစ္ခုယွဥ္ၾကည့္တယ္။

ျပီး ၊ ဖန္ကို ပြက္ပြက္ဆူေအာင္သူလုပ္လိုက္တယ္
ႏိုင္ငံေရးကိစၥေတြလည္းေပး၀င္ေစတယ္
ျပီး ၊ လာေနျပီ။

မၾကာခင္ပဲ ၊ သူဟာ ေရႊကူရွင္ေတြေပးေနတာမဟုတ္ရင္
ေပးသလိုလိုရွိေနတယ္ ၊
ထင္ျမင္ခ်က္ေတြေျပာဆို ၊
အထိတ္တလန္႔ေတြျဖစ္ေစ ၊
အမွားလို႔ထင္ရတဲ့ အခ်က္တစ္ခ်က္ကို ေထာက္ျပရင္း
ထင္သလိုမဟုတ္မွန္းသက္ေသျပေနျပန္တယ္ ၊
ျပီး ၊ ထြက္ခြာသြားျခင္းအားျဖင့္ နာက်င္မေနရင္
လႈိင္းေတြထေနတယ္။

ေစာင့္ေမွ်ာ္ျခင္းအလုပ္နည္းနည္းပါးပါးလုပ္ျပီး
သူဟာ တစ္ေယာက္ေယာက္ကို ေအာဂလီဆန္သြားေစတယ္
ျပီး ၊ အရာ၀တၳဳေတြကို အမည္ေတြေပးတယ္။
ဒီထက္ခဏၾကေတာ့ သူဟာ ပစၥည္းေတြနဲ႔ ထြက္သြားတယ္
ျပီး ၊ တစ္ေယာက္ေယာက္ကို တစ္ခုခုအတြက္ဆုခ်လိုက္တယ္
ဒါမွမဟုတ္ တစ္ခုခုေအာက္၀င္သြားေတာ့တယ္။ ။

ဂ်ကၠဆင္ မကၠလိုး
(‘1st Dance – Making Things New – 6 February 1964’ The Pronouns – A Collection of 40 Dances – For the Dancers မွ)


ဂ်ကၠဆင္ မကၠလိုး (၁၉၂၂ – ၂၀၀၄)ဟာ ထင္ရွားတဲ့ အေမရိကန္ကဗ်ာဆရာ ၊ ပါေဖါမင့္စ္ အႏုပညာရွင္နဲ႔ ဂီတပညာရွင္ျဖစ္ ပါတယ္။ ဂါးထ႐ု (ဒ္) စတိုင္းန္ရဲ႕ ဩဇာလႊမ္းမိုးမႈရွိခဲ့တယ္လို႔ေျပာပါတယ္။ ဗုဒၶ၀ါဒနဲ႔ ဖီေလာ္ေဆာ္ဖီကိုလည္း လက္ခံခဲ့ပါတယ္။ ဂၽြန္ ေက့ (ဂ်္) နဲ႔အတူ ကဗ်ာလက္ေတြ႕ထဲ chance (aleatoric) operations တင္ဆက္လာသူအျဖစ္အသိအမွတ္ျပဳခံရပါတယ္။ asymmetric ၊ (အခ်ိဳးမညီတဲ့) structure ၊ serial (အစဥ္တန္းအလိုက္ေရးတဲ့) technique ၊ simultaneity (တစ္ခ်ိန္တစ္ျပိဳင္တည္းျဖစ္ျခင္း) of performance ၊ နဲ႔ အစဥ္အလာနဲ႔ ဆန္းသစ္တီထြင္မႈ ၂ မ်ိဳးစလံုးသံုးတဲ့ ဖြဲ႔စည္းမႈ နည္းစနစ္ေတြေၾကာင့္ ေက့(ဂ်္) အပါအ၀င္ ၊ မကၠလိုး ကိုလည္း သူ႔ေခတ္အခါရဲ႕ အေရးပါတဲ့ ကဗ်ာစမ္းသပ္တီထြင္သူအျဖစ္အသိအမွတ္ျပဳၾကပါတယ္။

မကၠလိုးဟာ ေနာက္ပိုင္းေပၚလာတဲ့ LANGUAGE POETRY/WRITING ေပၚတစ္ဖန္ဩဇာလႊမ္းမိုးျပီး ၂၁ ရာစုမွာ ထင္ရွားလာ တဲ့ Conceptual Poetry/ Writing ေပၚမွာလည္းဆက္လက္လႊမ္းမိုးပါတယ္။ ဘာသာစကားကဗ်ာနဲ႔ ကြန္ဆက္ပ္ ခ်ဴယလ္ကဗ်ာ/ အေရး အသားတို႔ကို ထဲထဲ၀င္၀င္ ေလ့လာရင္ မကၠလိုးကို ပစ္ပယ္လို႔ မရဘူးလို႔ပဲေျပာပါရေစ။

ေဇယ်ာလင္း
2 – Oct – 12

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>